Verandering van mening kan oprecht en inhoudelijk zijn

Wouter Bos, die in 2006 tijdens een verkiezingsdebat door door Balkenende werd verweten te draaien.Beeld anp

Draaien en keren is een politieke doodzonde. Het gebeurt daarom ook maar zelden dat politici of andere prominente Nederlanders openlijk van mening veranderen. Veranderen van mening heeft vooral hoon en kritiek tot gevolg, betogen wetenschappers Wouter van Acker en Eduard Schmidt. 

Een goed voorbeeld hiervan was de te zien op Twitter. Tijdens de afgelopen sinterklaasperiode ging een foto van Georgina Verbaan viral. Het was een dubbelportret: aan de linkerkant droeg ze een shirt met de tekst 'Zwarte Piet is racisme', aan de rechterkant was ze als klassieke Zwarte Piet verkleed toen ze die jaren geleden op tv speelde. De bijgevoegde tekst was simpel: 'Als ik van gedachten kan veranderen, kunt u het ook'. De reacties waren niet mals. Ze was vooral hypocriet en ongeloofwaardig. Blijkbaar was er geen interesse om te vragen wat haar van mening had doen veranderen.

Zulke reacties zijn logisch als we bekijken hoe deze draaien geframed worden in de media. Journalisten en politici spreken dan vooral over het feit dát iemand zijn standpunt heeft gewijzigd, en niet zozeer over waarom iemand van mening is veranderd.

Openlijk van mening veranderen gebeurt niet vaak in Nederland. Ondanks dat er voldoende onderzoek is dat uitwijst dat een grote meerderheid van ons rechtser wordt naarmate onze levensjaren vorderen. Dat we dit niet graag toegeven, heeft wellicht te maken met hoe er in de politiek wordt aangekeken tegen verandering van mening. Het wordt daar gelijkgesteld aan draaien. Het is hypocriet en geeft blijk van onbetrouwbaarheid.

Schandaal

Hillary Clinton, bijvoorbeeld. Zij verdedigde tot niet zo heel lang geleden de door haar man in 1996 ondertekende Defense of Marriage Act, waarin nog maar eens stond vastgelegd dat alleen mensen van het tegenovergestelde geslacht met elkaar konden trouwen. Fast forward naar 2016, en Hillary Clinton is de meest pro-LHBT kandidaat in de Amerikaanse geschiedenis. Het feit dat ze draaide, was een politiek schandaal: uiteraard is ze nu voor, ze moet wel, anders kan ze niet winnen. Maar kan het niet zijn dat ze in 20 jaar tijd, net zoals zovelen van ons, veel heeft nagedacht, geleerd, en uiteindelijk van mening is veranderd?

Veel politieke debatten en artikelen in de media gaan in eerste instantie over het feit dat iemand nu iets anders verkondigt dan eerst. Maar hoewel het belangrijk is om, zeker in de politiek, goed te kijken of iemand over een onderwerp van standpunt verandert, gaat het vrijwel nooit om de vraag wat iemand van mening deed veranderen. En als dat al gedaan wordt, lijkt de onderliggende aanname te zijn dat het zal gaan om politiek gewin of om het tevreden stellen van coalitiepartners. Een oprechte, inhoudelijke verandering van mening is geen optie.

Diepgravender

Dat altijd de nadruk ligt op het feit dat iemand zijn stellingname heeft veranderd en niet op het waarom, is buitengewoon jammer. Juist door scherp door te vragen over waarom men uiteindelijk van mening is veranderd, is te leren welke argumenten of verhalen ervoor hebben gezorgd dat iemand nu anders tegen een bepaalde zaak aankijkt. Het zou parlementaire debatten diepgravender maken en zorgen dat het meer over de inhoud gaat.

Daarom houden wij een pleidooi om in 2018 meer 'waarom-journalistiek' en 'waarom-politiek' te bedrijven. Het is niet alleen veel interessanter om te weten te komen waarom iemand een ander standpunt heeft ingenomen, het zorgt er ook nog eens voor dat we elkaar beter gaan begrijpen.

We leren dan wat iemands argumenten zijn om iets anders te vinden dan voorheen en daar kunnen we ook zelf van leren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden