Veramerikanisering Nederlandse politiek blijkt een mythe

Toen bij de verkiezingen van 1998 spin doctors de regie van campagnes in handen hadden, lijsttrekkers hun menselijke gezicht toonden bij gezellige talkshows en politici steeds nadrukkelijker de camera zochten, sloeg de angst toe dat de Nederlandse politiek ten prooi viel aan veramerikanisering. Net als in de Verenigde Staten zou ook hier politiek in de media steeds meer als sportwedstrijd worden voorgesteld, waarbij de 'mens achter de politicus' belangrijker is dan de ideeën die hij ontvouwt.

Dat is een mythe, blijkt uit de bundel Tussen beeld en inhoud. Het boek, samengesteld door de Amsterdamse politicologen Kees Brants en Philip van Praag, werd gisteren gepresenteerd. Zij stellen dat er niet minder maar juist meer aandacht komt voor inhoudelijke zaken tijdens verkiezingen. Op de televisie is, tegen de heersende opvatting in, juist meer aandacht voor inhoudelijke zaken dan in kranten.

In de aanloop naar de verkiezingen van 1994 ging eenderde van het politieke nieuws in de journaals van NOS en RTL over inhoudelijke thema's. Voorafgaand aan de verkiezingen van 1998 was dat de helft, terwijl de geschreven pers bleef steken op eenderde. En juist in gezellige praatprogramma's en 'infotainment' bleken politici in staat hun boodschap uit te dragen.

De media spelen volgens de politicologen wel in een ander opzicht een grotere rol in de Nederlandse politiek. Journalisten werpen zich vaker op als interpretator van het politieke proces, in plaats van politici om uitleg te vragen. Daarvoor reserveren zij ruime zendtijd of kolomruimte voor zichzelf, vaak meer dan aan de politici wordt gegund. Tevens beschrijven journalisten de verkiezingscampagnes steeds meer als een conflict tussen partijen of lijsttrekkers. En dat 'conflictmodel' wordt vervolgens door politici zelf overgenomen. Zo belde PvdA'er Ad Melkert in 1998 het NOS-Journaal met het aanbod om exclusief voor hun camera's harde uitspraken te doen over VVD-plannen.

Het belang van soundbites neemt steeds meer toe. De journaals blijken politieke kopstukken als Wim Kok en Frits Bolkestein slechts tien tot zeventien seconden te gunnen om hun boodschap over te brengen. En die soundbite betreft dan vaak een aanval op een andere partij. En wat er ook van talkshows kan worden gezegd, ze zijn vriendelijk, lang, en ze gaan vaak over inhoud.

De Nederlandse kijker kan bij de volgende kamerverkiezingen, in 2002, met een gerust hart afstemmen op de commerciële zenders. Want wetenschappelijk is nu onomstotelijk aangetoond: programma's die het meest inhoudelijk op de politiek ingingen waren Catherine en SBS-actienieuws.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden