Venlose VVD valt in voor Wilders

(Trouw)

Wilders zou woensdag in één klap de grootste worden bij de vervroegde raadsverkiezingen in Venlo. Nu gaat de VVD met zijn overwinning aan de haal. Lukt het de bestuurspartij om het gat te vullen dat populist Wilders achterlaat?

In het zaaltje in cultureel centrum ’t Roadhoes worstelen twee VVD-bestuursleden met een banier. Wim van den Beucken, nummer zeven op de Venlose lijst, haalt een kop koffie. Een partijgenoot slaat hem op de schouders. „Hoe gaat het? Spannend?” De peiling voorspelt negen zetels, ’dus dat zou vlot moeten lukken’, zegt Van den Beucken. „Maar je moet jezelf niet te snel rijk rekenen”, voegt hij er snel aan toe.

In Venlo zijn woensdag vervroegde gemeenteraadsverkiezingen, vanwege de fusie met Arcen-Velden op 1 januari. Op de algemene ledenvergadering van de Venlose VVD heerst een sfeer van ingehouden uitbundigheid. Landelijk VVD-leider Mark Rutte geeft de Venlonaren een laatste peptalk. Hij hoopt dat na de overwinning in Venlo de andere gemeenten in maart volgen. „Heel Nederland kijkt naar Venlo. Hier kunnen we de trend zetten. Wat zou het mooi zijn als we achteraf kunnen zeggen: in Venlo begon de victorie!”

Als de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders in Venlo had meegedaan, was de sfeer bij de VVD waarschijnlijk bedrukter geweest. Volgens onderzoeksbureau TNS Nipo zou de PVV in één klap de grootste worden in de thuishaven van Wilders, met een derde van de stemmen. Wilders koos er echter voor alleen in Den Haag en Almere mee te doen.

De VVD haalt nu in Venlo waarschijnlijk de meeste Wilders-stemmers binnen. En dat terwijl de partij daar de afgelopen jaren in de coalitie zat, en in veel van de voorgaande colleges. De PVV-achterban helpt een typische bestuurspartij nog steviger in het zadel. Hoe komt het dat Venlo zo massaal PVV zou stemmen? En waarom kiest de Wilders-aanhang nu voor de VVD?

In de stad lijkt geen noemenswaardig integratieprobleem te spelen. Het percentage niet-westerse allochtonen ligt er lager dan in Enschede, Amersfoort en Haarlemmermeer. Het aantal verdachten van misdrijven ligt er lager dan het landelijk gemiddelde.

Ook volgens de vergaderende VVD’ers zijn er geen noemenswaardige problemen met allochtonen. In het centrum dient een opeenstapeling van stenen als hangplek voor allochtone jongeren. In de volksmond heet het ’de apenrots’, maar overlast veroorzaken de jongeren niet.

Bewoners in de wijk Vastenavondkamp denken daar anders over. Volgens Kim van Rooij, die in een bakkerij werkt, sneuvelt de snoepautomaat in de gevel regelmatig door allochtone jeugd. „Ik kan Wilders voor een groot deel begrijpen. Maar ik weet niet of ik op hem zou stemmen.” Henny Hegger, die bij een drogist werkt, heeft een andere ergernis. „Als allochtonen hier binnenkomen, en je zegt goedemorgen, zegt een groot gedeelte niets terug. Dat is toch onvoorstelbaar? Veel mensen storen zich daaraan.” Veel Wilders-aanhangers willen niet met hun naam in de krant. Ria van Velzen wel. Ze stemt nu op de VVD. „Ik wilde eigenlijk een proteststem op Wilders laten horen. Ik voel me niet meer thuis in eigen land.” Zelf heeft ze nooit nare ervaringen met allochtonen gehad, zegt ze. „Maar ik kijk wel veel actualiteitenrubrieken.”

Dat de PVV met Wilders een landelijk kopstuk uit Venlo heeft, speelt volgens veel Venlonaren een belangrijke rol. Een paar dagen na de VVD-vergadering viert Venlo op 11-11 het begin van de voorbereidingen voor carnaval. De historische Grote Markt staat vol als feestband ’Da mar zoe’ een Duitse kraker inzet. Veel feestgangers hebben al vóór de middag de nodige biertjes achter de kiezen. Rob van Helden leunt, uitgedost als nar, tegen de bar. „Hij komt bij ons vandaan, dus daarom stemmen we er maar op”, verwoordt hij het heersende gevoel. Zelf stemmen hij en Bart Wissink, verkleed als kuiken, SP. „Mensen die op Wilders stemmen, weten niet waar ze het over hebben”, vindt Wissink. „Hier in de stad zijn veel mensen laag opgeleid, Wilders zegt wat ze willen horen.” Gerard Jacobs: „Iedereen heeft wel kleine ongenoegens. De belastingen zijn te hoog, het werk deugt niet, of ze wonen te klein. Wilders speelt daarop in.”

Een andere steen des aanstoots is de Maasboulevard, een winkelcentrum dat na vijfentwintig jaar debatteren eindelijk verrijst op een paar straten afstand van de markt. „We hebben al jarenlang een bouwput aan de rand van de binnenstad. Op verjaardagsfeestjes word je er altijd op aangesproken”, zegt PvdA-lijsttrekker Hay Janssen. Hij wijt het aan zwak bestuur van de CDA- en VVD-wethouders met de boulevard in hun portefeuille. „Onze wethouder heeft het project deze periode vlot getrokken.” De Maasboulevard heeft het vertrouwen in de politiek bij veel inwoners geen goed gedaan. Venlonaren zijn uiterst kritisch over nieuwe miljoenenprojecten die op de rol staan.

Bestuurspartij VVD gaat nu met die kritische kiezers aan de haal. Lijsttrekker Mark Verheijen snapt wel waarom. „Wildersstemmers willen een rechtvaardige overheid, veiligheid en daadkracht. Op die drie punten kunnen wij leveren.” Bovendien stemmen veel Venlonaren op iemand die ze kennen. De liberalen zijn in Venlo tot alle wijken doorgedrongen, zegt Verheijen. „Wij lopen wat dat betreft landelijk voorop. In Venlo zijn we echt een volkspartij.”

Jansen reageert schamper. „De VVD heeft snel wat mensen uit de wijken gehaald die inderdaad minder vaak een stropdas dragen. Maar die staan wel pas op plek twaalf of vijftien.” Verheijen: „Deze nieuwe mensen geloven echt in de kracht van de VVD. De PvdA kan het niet hebben dat wij wél de omslag naar volkspartij hebben gemaakt.”

Critici zien andere oorzaken voor het liberale succes. „De VVD is maandenlang steeds rechtser en populistischer geworden, onder andere op het gebied van buitenlanders”, zegt Mark Peeters, Venlonaar en journalist bij de regionale omroep L1. Ook neemt de partij volgens hem op een slim moment afstand van de standpunten van het huidige college, waarin VVD samenwerkt met PvdA en GroenLinks. De VVD is nu bijvoorbeeld tegen het plan voor de bouw van een cultuurcluster. „Er moet nou eenmaal bezuinigd worden”, reageert Verheijen.

Peeters denkt bovendien dat de jonge, energieke Verheijen, naast lijsttrekker nu ook wethouder, veel kiezers aanspreekt. „Hij is een daadkrachtig bestuurder, en kan dingen goed verwoorden.” Bovendien had de VVD de best gevulde campagnekas: dankzij giften kon de partij 80.000 euro uitgeven.

Paul Lambregts, die namens de PVV had willen meedoen aan de Venlose verkiezingen, betwijfelt dat het de VVD serieus is met de nieuwe koers. „Verheijen gebruikt nu ineens ook ferme taal. Hij heeft het over allochtone ’straatterreur’, terwijl hij dat vroeger nooit deed. Ik denk niet dat de VVD dat blijft doen.”

Natuurlijk zullen niet alle PVV’ers nu VVD stemmen. Een ongeveer even grote groep gaat volgens TNS Nipo niet naar de stembus nu Wilders niet meedoet. En ook de SP en het CDA kunnen opgelucht ademhalen. Eén vijfde van de SP’ers had liever PVV gestemd. „We komen nu uit het niets met vijf zetels de raad binnen”, zegt Vervoort trots. „Wij maken de grootste sprong.”

Het CDA leidt volgens de peiling een licht verlies, terwijl de PvdA een fors aantal zetels kwijtraakt. „We worden afgerekend op de populariteit van de landelijke PvdA”, zegt Janssen. „Bij de vorige verkiezingen hebben we juist geprofiteerd van het Wouter Bos-effect. Ik ben ervan overtuigd dat onze aanhang over een paar jaar weer terugkomt.”

(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden