Reportage

Venezolanen vluchten massaal naar Brazilië en dat leidt tot spanningen: 'De Brazilianen moeten ons niet'

Venezolanen rusten uit in een garage bij het busstation van Boa Vista.Beeld REUTERS

Venezolanen vertrekken met tienduizenden naar buurland Brazilië, op de vlucht voor honger en ellende. Via de enige doorgaande weg in een afgelegen landstreek komen ze in arm oerwoudgebied terecht. Dat leidt tot spanningen met de plaatselijke bevolking. Deel 1 van een tweeluik: de Venezolanen.

Mileidy Díaz heeft geen geld en zit vast in Boa Vista. De 36-jarige Venezolaanse ontvluchtte in november 2017 haar land, en kwam in het Braziliaanse stadje Boa Vista terecht, 200 kilometer van de grens. "Ze hadden me verteld dat daar volop werk was. Maar het is gewoon helemaal niet waar."

Díaz zou, als Venezolaanse, naar een van de tien onderkomens van de vluchtelingenorganisatie UNHCR in de stad kunnen, maar dat wil ze niet. "Daar roken ze alleen maar marihuana en drinken cachaça", smaalt ze. Ze slaapt in een tentje in een park, dat ze van de katholieke maatschappelijke organisatie Caritas heeft gekregen. Ze houdt zich in leven met de verkoop van snoepjes en het plaatsen van stukken karton op de voorruit van geparkeerde auto's, tegen de zon. "Hoeveel ik daarvoor krijg? 15 centavos, of 25, zelden een real", zegt ze verbitterd. Een real is ongeveer 20 eurocent.

Geen vertrouwen in een toekomst

Díaz zit met een zestal lotgenoten op de stoep langs een brede weg in het centrum van Boa Vista. Het groepje oogt redelijk verzorgd, gewassen, met schone kleren, maar de misère straalt van hun vermoeide gezichten af. Een jongen van een jaar of acht slaapt op een stuk karton op de stoep.

"De Brazilianen moeten ons niet", klaagt Díaz. "Soms rijden ze met hun auto op ons in. Toen ik laatst mijn telefoon ging opladen, werd ik uitgescholden." Ze heeft geen enkel vertrouwen in een toekomst in Brazilië en is er ook huiverig voor om gebruik te maken van de mogelijkheid om naar een ander deel van het land te worden overgebracht. Dat laatste is beleid van de Braziliaanse regering. Inmiddels zouden er zo'n 160.000 Venezolanen in het land verblijven.

Om de arme deelstaat Roraima, waar Boa Vista de hoofdstad van is, te ontzien, is de regering begonnen in andere delen van het land de mogelijkheden van werk voor Venezolanen te onderzoeken. In legervliegtuigen worden Venezolanen die dat willen, naar die plaatsen gebracht en worden er onderkomens voor de eerste maanden geregeld. Ze krijgen les in Portugees en als het nodig is een cursus als voorbereiding op een baan.

Hyperinflatie

Maar Mileidy Díaz wil eigenlijk maar één ding: "Twee maanden keihard werken en genoeg geld verdienen om thuis een hoop eten te kopen." Thuis is Puerto La Cruz aan de Caribische kust van Venezuela, waar Díaz haar moeder, twee kinderen en twee kleinkinderen heeft achtergelaten. "Ik wil niet nog een Kerst zonder mijn familie doorbrengen."

Díaz leefde eerst van de verkoop van parfums in het Venezolaanse grensstadje Santa Elena de Uairén en stuurde ook geld naar huis, maar door de hyperinflatie in Venezuela is alles onbetaalbaar geworden. "Ik kon geen eten meer kopen en de school van de kleinkinderen niet meer betalen." Ze kwam in Boa Vista na vijf dagen lopen langs de rijksweg BR174, die van de Braziliaanse grensstad Pacaraima via Boa Vista helemaal doorloopt naar Manáus, een miljoenenstad in de Amazone. In vijf dagen legde ze tweehonderd kilometer naar Boa Vista af door een landschap van eindeloze velden en bossen, met hier en daar een paar huizen of een boerderij. Slapen deden zij en haar reisgenoten langs de kant van de weg.

Het steekt haar dat ze door de Braziliaanse bevolking met de nek wordt aangekeken. "Niet samen over straat lopen, dat valt te veel op", roept ze tegen een paar jongens die een kop koffie willen gaan kopen.

Spanning om te snijden

Een paar dagen ervoor is in Boa Vista een Venezolaan gelyncht die een Braziliaanse straatverkoper had gestoken met een mes, omdat die hem van diefstal had beticht. Beiden overleefden het niet.

De spanning is te snijden en de autoriteiten van Roraima zouden niets liever willen dan dat de grens op zijn minst tijdelijk dicht gaat om wat lucht te krijgen. Mileidy Díaz houdt niet op te benadrukken dat ze een fatsoenlijke vrouw is die wil werken en niet afhankelijk wil zijn van hulp. "In Puerto La Cruz heb ik een eigen huis, mijn moeder heeft altijd een kledingwinkel gehad en geld geleend aan de armen."

Haar verbitterde blik wordt alleen zachter als ze vertelt over de mooie stranden van Puerto La Cruz.

'Godzijdank hebben we iedere dag te eten'

Timmerman Óscar Salazar (63) staat in de brandende zon bij een stoplicht in het centrum van Boa Vista met zijn zoontjes en een bord met zijn mobiele nummer om zich als klusjesman aan te bieden. "De situatie in Venezuela is door de gierende inflatie hopeloos geworden. Alles is schreeuwend duur. Mensen die nooit roofden, stelen nu wel, noodgedwongen, om te eten. Ik was behalve timmerman ook taxichauffeur. Toen de banden van de auto versleten waren, de olie niet meer ververst kon worden en andere onderdelen niet meer te krijgen waren, hield het voor mij op."

"Ik was aanhanger van Chávez! Maar dat is allemaal een puinhoop geworden. Het land heeft alles: olie, goud, diamanten. Maar er is veel corruptie. Maduro (de huidige president) is geen knip voor de neus waard."

Hij vertrok een half jaar geleden uit de deelstaat Guárico in het noorden van Venezuela met zijn twee jonge kinderen en vrouw en belandde na een lange rit door Venezuela en een lift van vriendelijke Brazilianen in Boa Vista. Daar huren hij en zijn gezin een kamertje.

Beeld Wies Ubags

Tegen de klippen op probeert de goedlachse Salazar de moed erin te houden. Hij begrijpt de weerstand van Brazilianen tegen Venezolanen gedeeltelijk: een deel van hen gedraagt zich slecht en loopt zonder hemd over straat, verklaart hij. "Wij krijgen meestal aardige reacties van de mensen. De jongens hebben allebei een autootje gekregen, zomaar van voorbijgangers. Godzijdank hebben we iedere dag te eten."

Het is al de tweede keer dat Salazar de wijk moet nemen, omdat het leven in zijn land onleefbaar is geworden. Veertig jaar geleden kwam hij vanuit zijn geboorteland Peru in Venezuela terecht. "Maar het was daar toen veel makkelijker dan de situatie voor de Venezolanen die nu vluchten. Overal werden baantjes aangeboden." Nu hoopt hij met hulp van zijn Peruaanse familie terug te gaan naar zijn geboorteland. Een busreis van zeven dagen zou het zijn. "We zijn in permanent contact. Als mijn familie en ik genoeg geld bij elkaar kunnen krijgen, gaan we."

Lees ook: 

Het brandende museum staat symbool voor een afbrokkelend Brazilië

Het Nationale Museum van Brazilië brandde vannacht af. “Een ongeluk, en ook weer niet.”

Grootste volksverhuizing in Zuid-Amerika: buurlanden sluiten grens voor Venezolanen

Ooit was het land rijk en een toevluchtsoord voor mensen uit heel Zuid-Amerika. Nu zijn veel Venezolanen zelf op de vlucht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden