Venetië-commissie: Poolse rechtsstaat in gevaar

Wetgeving heeft Constitutionele Hof 'inefficiënt' gemaakt als bewaker van de democratie, stelt adviesorgaan EU

De Poolse democratie loopt gevaar. Dat staat in een voorlopig rapport van de Venetië-commissie, een adviesorgaan van de Raad van Europa.

De regering van het nationalistische Recht en Rechtvaardigheid (PiS) nam in december een wet aan die volgens de oppositie het Constitutionele Hof tot een tandenloze tijger maakte. Hierdoor kan het Hof zich niet uitspreken over nieuwe wetten over de politie, de geheime diensten, de staatsmedia en de ambtenarij, die volgens de critici strijdig zijn met de grondwet.

"Zolang het Constitutionele Hof zijn werk niet op een efficiënte manier kan doen, is niet alleen de rechtsstaat in gevaar, maar ook de democratie en de mensenrechten", concludeert het rapport van de Venetië-commissie, dat zaterdag uitlekte in de Poolse krant Gazeta Wyborcza. De nieuwe wetgeving 'maakt het Hof inefficiënt als bewaker van de grondwet'.

De Europese Commissie voor Democratie en Recht, doorgaans de Venetië-commissie genoemd, wordt gevormd door rechters van grondwettelijke rechtbanken, oud-politici en juristen uit heel Europa. Het rapport is belangrijk voor de manier waarop de EU Polen zal behandelen. De Poolse regering kan nog reageren op het voorlopige rapport voor dat definitief wordt vastgesteld.

Half januari begon de Venetië-commissie een officieel onderzoek naar de vermoedelijke ondermijning van de Poolse rechtsstaat. Een week later debatteerde het Europees Parlement over de kwestie. Bij die gelegenheid wilde de Poolse premier, Beata Szydlo, niet toezeggen dat haar regering zal luisteren naar de aanbevelingen van de Venetië-commissie.

Het rapport wordt opgesteld op verzoek van het Poolse ministerie van buitenlandse zaken. Volgens Jaroslaw Kaczynski, de sterke man achter de regering, was dit een fout. "De Venetië-commissie zou vroeg of laat toch wel naar Polen zijn gekomen, maar dat had beter een paar maanden later kunnen gebeuren. Tegen die tijd zouden bepaalde zaken in ons land al geregeld zijn", aldus de PiS-leider in een Poolse krant.

Volgens de regering moesten de spelregels voor het Constitutionele Hof worden gewijzigd, omdat de vorige regering in strijd met de grondwet twee rechters van het Hof benoemde. De Venetië-commissie veegt dit argument van tafel. Het Constitutionele Hof heeft zelf het voorval van de twee rechters al rechtgezet, maar daarnaast ook de benoeming goedgekeurd van drie andere rechters. PiS blokkeert nog altijd de benoeming van dit drietal.

"De Venetië-commissie roept alle overheidsorganen op uitspraken van het Constitutionele Hof te respecteren en te implementeren", aldus het rapport. "Het beperken van de efficiëntie van het Hof ondermijnt de drie basisprincipes van de Raad van Europa: de democratie - vanwege de afwezigheid van een belangrijk element van checks and balances; de mensenrechten - omdat de toegang tot het Constitutionele Hof wordt vertraagd tot een niveau waarop individuen hun recht niet meer kunnen halen; en de rechtsstaat - omdat het Constitutionele Hof, als centraal onderdeel van de Poolse rechtspraak, inefficiënt wordt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden