Veldslag om Frans vliegveld

Bij het Franse dorpje Notre-Dame-des-Landes verzetten actievoerders zich tegen de komst van een internationaal vliegveld.

NOTRE-DAMES-DES-LANDES - Wantrouwend blikt 'Clem' vanonder zijn capuchon naar het bezoek dat het erf op komt. Journalisten, daar moet hij voor oppassen. Praten is oké. Maar hij zal niet vertellen hoe hij echt heet en nee, geen foto's alstublieft. De politie zoekt nog naar de vandalen die een paar dagen eerder in het centrum van de Bretonse stad Nantes ongekende schade aanrichtten.

Clem heeft ook stenen gegooid naar de ME en bushokjes gesloopt, beaamt hij. "De media maken vaak onderscheid tussen extremisten die komen om te rellen en ons, de lieve natuurvrienden die biologische groenten kweken. Maar wij hebben allemaal hetzelfde doel. Als het moet gebruiken wij dezelfde methoden."

Soms is geweld nu eenmaal de enige optie in de strijd voor een betere wereld, filosofeert de twintiger terwijl hij een sigaret rolt. "De macht en het grootkapitaal misleiden de burger met pseudo-inspraakprocedures. Als je daaraan meedoet, stem je toe." Zijn kameraden Camille en Mat komen ook aan de zelfgetimmerde tafel zitten op het terras. Hij staat ongeveer op de plek waar over een paar jaar een landingsbaan moet eindigen van de Aéroport du Grand Ouest, wijst Clem.

Camille, die sinds zijn afstuderen in 2007 op het bouwterrein verblijft omdat hij 'iets concreets' met zijn leven wilde doen, is overtuigd van de goede afloop. Als het project wordt afgeblazen, zou hij het liefst hier blijven. Om het experiment van de semi-autonome gemeenschap - "Semi omdat we nog niet genoeg voedsel produceren om van te leven" - voort te zetten.

Ontruiming
Maar de voorstanders van het vliegveld hebben de beste kaarten in handen.

Zij hebben alle juridische aanvallen - meer dan vijftig beroepsprocedures bij verschillende instellingen - afgeslagen. Onlangs volgde de zegen van Brussel: De Europese Commissie gaf groen licht voor subsidie en is bovendien van mening dat aan de milieueisen is voldaan.

De socialistische president van de regio Pays de la Loire, Jacques Auxiette, dringt dan ook aan op ontruiming van de zone van 1600 hectare waar zo'n tweehonderd activisten permanent verblijven. Volgens hem bedreigen en bestelen ze de bewoners in het gebied die wél willen meewerken met de autoriteiten.

Niet waar, bezweren Clem en Camille. "Overal is er toch weleens onenigheid tussen buren? Dit is zwaar overdreven. Auxiette vraagt trouwens al voor de vijfde keer om een ontruiming. Het is eerder geprobeerd en mislukt, laat ze maar komen, wij zijn er klaar voor."

De bezoekers van het café in het uitgestorven Notre-Dame-des-Landes, een dorp van 2000 inwoners, hebben vooral genoeg van 'het gedoe'. De polemiek duurt nu al decennia. Niemand heeft bezwaar tegen de commune die in de ZAD - zoals het terrein administratief heet - is ontstaan. "Ach", zegt Christian, elektricien van beroep. "Er is weleens iets gebeurd. Maar de voorstanders van het vliegveld en journalisten overdrijven enorm."

Eigenlijk draait het conflict niet om de luchthaven, denkt Christian. "Men wil het oude vliegveld, Nantes Atlantique, weg hebben uit de stad, zodat de grond die daar dan vrijkomt bebouwd kan worden." Men? "De mensen die daar belang bij hebben." ook de echtgenote van premier Jean-Marc Ayrault - ex-burgemeester van Nantes en groot voorstander - heeft grote vastgoedbelangen, weet hij.

Melkveehouders Sylvain en Brigitte Fres-neau, een van de vier boerenbedrijven die weigeren te vertrekken, zijn wel teleurgesteld in hun alternatieve vrienden op de ZAD. "Wij zijn absoluut tegen geweld", benadrukt Brigitte. Alleen maakt dat de zaak zelf niet opeens minder rechtvaardig: "Mijn man is hier de vijfde generatie Fresneau, en een van onze kinderen wil het bedrijf graag overnemen. Waarom zouden wij hier weggaan? Met welk recht denkt men ons weg te kunnen sturen?"

Premier Ayrault heeft besloten het moratorium op het project te verlengen. Over een paar weken zijn er gemeenteraadsverkiezingen en de kwestie zorgt voor grote spanningen met de groene coalitiepartner Europe Écologie Les Verts (EELV) die mordicus tegen is. Beelden van ME'ers die zadistes te lijf gaan en hun huisjes en bezittingen platwalsen, kan de regering nu niet gebruiken.

De tegenstanders hopen dat ze de tijd krijgen desnoods door te procederen tot de Raad van State. En dat ze opnieuw kunnen aantonen dat het plan economisch wankel is. Nantes Atlantique is in omvang de tiende luchthaven van Frankrijk en hoort niet tot de meest dynamische, merkt bijvoorbeeld de zakenkrant Les Échos op.

Volgens sommige luchtvaartspecialisten steekt overal in Europa een opmerkelijk optimisme de kop op bij de ontwikkeling van luchthavens. Of het nu gaat om Nantes, München of Twente: De baten van uitbreiding van een bestaand vliegveld of de bouw van een nieuw worden vaak overschat, en de kosten te laag gehouden. Tot die conclusie komt bijvoorbeeld het Nederlandse onderzoeks- en adviesbureau CE Delft. CE Delft boog zich in 2011 over Notre-Dame-des-Landes, in opdracht van een groep politici die tegen de 'Ayraultport' is. "Verbetering van het huidige vliegveld bij Nantes is genoeg om de groei op te vangen", zegt themaleider luchtvaart Jasper Faber. "Deze oplossing is bovendien goedkoper."

Verhuizing
De pro-vliegveldlobby, die zich Des ailes pour l'ouest noemt, Vleugels voor het westen, is er niet van onder de indruk. "Wij hebben onze eigen onderzoeken en rapporten, van de nationale luchtvaartdienst DGAC onder andere", zegt Mathias Crouzet. "Dit is een plan voor de toekomst, Nantes Atlantique is een van de snelst groeiende luchthavens in Europa. Vergeet niet dat het hier draait om de verhuizing van een vliegveld: er komt er niet eentje bij."

Crouzet gelooft niet dat van het temporiseren door Ayrault afstel komt. "Het is een puur politieke manoeuvre, een pauze. De procedures die nu nog worden aangespannen, kunnen juridisch gesproken niet meer tot oponthoud leiden. We zouden morgen kunnen beginnen met de bouw. Na de verkiezingen gaat dat ook gebeuren."

De voorstanders zijn bij de slag om Notre-Dame-des-Landes niet erg zichtbaar geweest. "Maar wij vertegenwoordigen de zwijgende meerderheid", verzekert Crouzet. "Het is altijd moeilijk om mensen voor een project op de been te krijgen. Wij hebben pro-vliegveldbumperstickers laten maken maar daar durfde bijna niemand mee rijden. De tegenstanders zijn agressief en bloedfanatiek: ze zijn eigenlijk tegen elke vorm van vooruitgang. Wij hebben ons steeds aan alle regels van de democratie gehouden, zij bedienen zich van geweld en intimidatie."

Magische plek
'Notre-Dame-des-Landes' is synoniem voor het grootste milieuconflict van de laatste jaren in Frankrijk. Enkele honderden actievoerders hebben zich verschanst op de moerassige grond (de 'landes') bij dit Bretonse dorpje waar een nieuw internationaal vliegveld moet komen. Ondertussen proberen ze in boerderijen van al vertrokken boeren, oude caravans en houten hutten vorm te geven aan een alternatief voor het 'kapitalistische productivisme'. Een magische plek, zeggen bewonderaars als journalist Hervé Kempf van de krant Le Monde. Kempf werd vorig jaar ontslagen omdat hij volgens zijn werkgever geen afstand tot zijn onderwerp kon bewaren. Volgens de voorstanders, onder wie premier Jean-Marc Ayrault, is een nieuw vliegveld noodzakelijk om het gebied te ontwikkelen en te ontsluiten. Nantes, waar Ayrault 23 jaar burgemeester was, zou bovendien verlost worden van Nantes Atlantique, een oude luchthaven dichtbij de stad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden