Veiligheidsdienst op scherp na Nederlandse zelfmoordaanslagen

AIVD maakt nieuws over aanslagen in Irak en Syrië bekend om veiligheidsrisico voor Nederland te benadrukken

Nooit eerder heeft de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst de dood van Nederlandse djihadisten in Syrië willen bevestigen. Maar nu komt de AIVD zelf met het nieuws dat twee Nederlandse djihadi's zelfmoordaanslagen hebben gepleegd. Waar komt die plotselinge openheid vandaan?

"We waarschuwen al tijden voor de risico's van deze groep djihadisten", zegt een AIVD-woordvoerster. "Met dit bericht willen we die waarschuwing illustreren. Djihadisten die terugkeren, kunnen ook hier in Nederland zelfmoordaanslagen plegen."

De twee jonge mannen die zelfmoordaanslagen pleegden, vertrokken respectievelijk vorig voorjaar en vorig jaar zomer naar Syrië. Een van hen sloot zich aan bij de extremistische rebellengroep Isis, en reisde in oktober door naar Irak waar hij zichzelf opblies. De ander - aangesloten bij Jabhat Al Noesra - pleegde een aanslag met een met explosieven gevulde auto. Hoeveel slachtoffers de aanslagen maakten, wil de AIVD niet zeggen. Deze twee niet meegerekend hebben sinds het begin van de Syrische strijd, drie jaar geleden, minstens tien Nederlandse djihadi's in Syrië de dood gevonden.

Van de minstens honderd Nederlandse djihadisten die sinds het begin van de oorlog naar Syrië zijn afgereisd, zijn er dertig weer terug in Nederland. Die groep is gevaarlijk, waarschuwt de AIVD. "Ze keren terug met zorgwekkende bagage", zegt AIVD-baas Rob Bertholee. "Ze zijn getraind, getraumatiseerd of verder geradicaliseerd." Hun ervaringen - vaak met extreem geweld en in kringen van internationaal opererende djihadistische netwerken - zorgen er volgens de inlichtingendienst voor dat ze vooral bij terugkeer naar Nederland een dreiging kunnen vormen.

"Het zijn niet allemaal potentiële terroristen, maar ze vormen een groep die grote risico's met zich meedraagt", zei minister Plasterk van binnenlandse zaken gisteren bij de presentatie van het jaarverslag van de AIVD. Het is volgens de AIVD 'voorstelbaar' dat teruggekeerde djihadi's opdracht krijgen, van bijvoorbeeld Al-Kaida, om in Nederland aanslagen te plegen.

Hoe concreet de dreiging is, is onbekend. Aanwijzingen dat de ex-djihadi's plannen voor aanslagen of ander geweld hebben beraamd, zijn er niet. De AIVD wil er niets over zeggen. "Maar er is wel het voorbeeld van een Franse ex-djihadist die in de buurt van Cannes werd opgepakt met een voorraad springstof op zak", zei Plasterk. "En de twee Nederlandse zelfmoordterroristen in Syrië en Irak laten zien dat ook mensen uit ons land blijkbaar bereid zijn om aanslagen te plegen."

Volgens terrorisme-expert Edwin Bakker is de dreiging van terugkeerders echter theoretisch. Volgens hem valt er meer te vrezen van geradicaliseerde moslimjongeren die het niet lukt om af te reizen en daarom mogelijk zinnen op aanslagen hier in Nederland.

De burgeroorlog in Syrië is de afgelopen tijd verhevigd. Dat geldt ook voor de onderlinge strijd tussen extremistische rebellengroepen als Jabhat Al Noesra en Isis. Het zijn met name die twee groepen die een grote aantrekkingskracht uitoefenen op djihadisten uit Nederland.

Plasterk wil dat de inlichtingendienst er nóg meer op inzet om te voorkomen dat Nederlandse moslimjongeren naar Syrië afreizen en dat - mochten ze toch afreizen - bij terugkeer voorkomen wordt dat ze een gevaar vormen. "De budgetten staan weliswaar onder druk, maar dan moeten andere zaken maar wat minder aandacht krijgen", aldus Plasterk.

Vooralsnog lukt het de overheid niet om de stroom djihadistische Syriëgangers tot staan te brengen. Hoewel daar in het afgelopen jaar wel stevig op is ingezet door de inlichtingendiensten, politie en justitie, lokale overheid en de marechaussee. "Maar het blijft moeilijk om ze tegen te houden", zei Plasterk gisteren.

Teruggekeerde djihadstrijders worden scherp in de gaten gehouden. Behalve de inlichtingendiensten worden ook gemeenten, politie en justitie ingezet om hun radicalisering te verminderen. Djihadstrijders die terugkeren hangt berechting boven het hoofd, maar in de praktijk blijkt dat vanwege de moeilijke bewijsvoering erg ingewikkeld.

Vandaag 6

Meer nieuws over djihad-gevaar

Luilekkerland voor digitale spionage

Nederland is volgens de AIVD de afgelopen jaren zwaar getroffen door digitale spionage. Daarbij is op grote schaal vertrouwelijke overheids-, bedrijfs- en persoonsinformatie buitgemaakt. Steeds meer digitale aanvallen zijn gericht op het bedrijfsleven, aldus de AIVD. Het gaat vooral om bedrijven en onderzoeksinstellingen binnen de energie-, biotechnologie-, chemie- en hightechsector in Nederland en daarbuiten. De beveiliging van veel informatiesystemen is ontoereikend. Die biedt vooral bescherming tegen bekende aanvallen, maar nauwelijks tegen nieuwe kwetsbaarheden. "Aanvallen worden hierdoor niet of pas in een vergevorderd stadium onderkend", aldus de AIVD.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden