Veilige zebra's voor wild

Duizenden reeën, zwijnen en herten per jaar raken gewond of sneuvelen in het verkeer. Vijf finalisten strijden om de Natuur Innovatieprijs voor de beste oplossing om wildaanrijdingen te voorkomen.

Wild spotten maakt van een gewone wandel- of fietstocht iets bijzonders, vinden veel mensen. Hoe meer wild ze onderweg zien, hoe liever. Maar plotsklaps een wild zwijn voor de wielen krijgen of een ree op de voorruit, wil niemand. Toch vinden er jaarlijks 5500 verkeersongevallen plaats - aanrijdingen en uitwijkmanoeuvres - waarbij edelherten, damherten, reeën of wilde zwijnen zijn betrokken.

Hoe kan die trieste balans worden omgebogen? Meer afschot dan maar, om de kans op aanrijdingen met wild te verkleinen? Voor die optie is geen meerderheid te vinden, althans niet onder de 40.000 natuurliefhebbers, die vorig jaar meededen aan de grootwildenquête van Natuurmonumenten. Zoek eerst naar andere oplossingen, bepleitten zij, zoals hekken langs de weg en verlaging van de maximum snelheid op wegen waar vaak wild oversteekt.

Op dat gebied zijn er de afgelopen jaren al de nodige maatregelen genomen. Denk aan wildrasters en natuurbruggen, wildwaarschuwingssystemen en verkeersborden. Maar met de laatste technologische ontwikkelingen en de nieuwste inzichten op het gebied van gedragsbeïnvloeding, moeten er toch meer slimme oplossingen te verzinnen zijn, dacht Natuurmonumenten. Daarom schreef de vereniging dit voorjaar een prijsvraag uit, voor het doeltreffendste innovatieve idee om de verkeersveiligheid in wildrijke gebieden te vergroten en de noodzaak om tóch naar het jachtgeweer te grijpen te verkleinen.

73 Nederlanders stuurden hun ideeën in. Daaruit selecteerde Natuurmonumenten er vijf, die op 27 oktober met elkaar de strijd aangaan. Het winnende idee wordt bekroond met de eerste Natuur Innovatieprijs. De vijf inzendingen variëren van simpele, fysieke maatregelen tot hightech oplossingen om wildaanrijdingen te voorkomen.

Drempels met een groenstrook

Shanon Boerrigter (20) uit het Overijsselse Wierden bedacht de eenvoudigste oplossing. "Op Facebook staat ergens een afbeelding van een ecoduct in Nederland. Het viel mij op, bij de 'likes', dat veel buitenlanders dat een erg leuk idee vinden. Maar ecoducten zijn duur. Daarom ben ik gaan nadenken over een goedkopere veilige oversteekplaats voor het wild, die simpel uitvoerbaar is en effectief. Ik kwam uit op een aanpassing van de weg. Door op korte afstand van elkaar twee hoge drempels in de weg te leggen, met daartussenin een groenstrook, en de maximum snelheid voor de drempels te verlagen naar 20 kilometer, verplicht je het verkeer langzaam te gaan rijden en kan het wild op de groenstrook tussen de drempels in veilig oversteken." Voorwaarde voor het slagen van haar oplossing is wel dat er langs de rest van de weg afrasteringen staan, zodat het wild geen andere doorgang kan vinden om over te steken.

Wildrotonde

Wegafrasteringen zijn ook een vereiste bij de oplossing die Jeroen Flapper (48) uit het Twentse Borne instuurde. In plaats van twee drempels stelt hij voor om twee halve rotondes vlak achter elkaar aan te leggen, een op de ene weghelft en een op de andere. Net als bij de drempels van Shanon Boerrigter, moet het verkeer bij nadering van de rotondes van Flapper fors vaart minderen. Tussen de rotondes kunnen herten, reeën, zwijnen, dassen en andere wilde dieren dan oversteken. "Omdat wild meestal 's nachts wordt aangereden, moeten er volgens mijn plan lichtschermen worden opgesteld langs een deel van de beide rotondes en midden erop. Die schermen houden het licht tegen van de koplampen die anders het bos en de oversteekplaats in schijnen."

Sensoren en waarschuwingslampjes

Aan de oplossing van de jongste deelnemer, Charlene Hersman (16) uit het Zuid-Hollandse Dirksland, komt enige elektronica te pas. "Mijn plan is om een paar meter van de weg af infraroodsensoren op te stellen, die bij een bepaalde warmte een signaal afgeven. Als er dan een hert in de buurt van de sensoren komt, geven die draadloos een signaal door aan lampjes op de hectometerpaaltjes langs de weg. Een eind voor en een eind na de plaats waar het hert wil oversteken, gaan dan die lampjes branden."

Charlene's ouders zijn lid van Natuurmonumenten. In Puur Natuur, het tijdschrift van de vereniging, las ze over de prijsvraag. "Ik ben erg voor dieren. Als ik dierenleed kan helpen voorkomen, wil ik daar graag aan meewerken." Over de uitvoerbaarheid van haar idee zit ze niet in. "Ik heb het er met mijn natuurkundedocent over gehad, en volgens hem zou het natuurkundig gezien moeten kunnen. En mijn moeder heeft gebeld met een bedrijf in Dirksland, TBP Electronics. De eigenaar zou me kunnen helpen met het maken van een prototype, dat ik dan tijdens de finale van de prijsvraag op 27 oktober kan demonstreren."

Slimme tomtom

Marjon Rouwette (31) uit Enschede zoekt haar oplossing in de technologie van navigatiesystemen en smartphones. "Mijn voorstel is, een extra functie op te nemen in de tomtom, waarmee je onderweg waarnemingen van wild kunt signaleren en vastleggen in een database, die vervolgens gekoppeld wordt aan de geografische kaart in je tomtom. Voor smartphones zou een app ontwikkeld kunnen worden, waarmee je eveneens wildwaarnemingen kunt noteren en doorgeven. Door alle wildmeldingen van de tomtoms en de wild-app samen te voegen, krijg je een goed overzicht van waar het wild zit in Nederland. Ik zou bovendien de waarschuwingen op basis van gegevens uit de database willen aanvullen met real-time meldingen van wild. Real-time traffic informatie dus, maar dan niet over auto's in de file maar over overstekend wild." Ook beleidsmakers kunnen hun voordeel doen met haar plan, denkt Rouwette. "Al die gecombineerde informatie over de aanwezigheid van wild in Nederland kan ook laten zien waar bijvoorbeeld een ecoduct zou moeten komen."

Adaptieve weg

Annelies van de Craats (29) en Wouter Berendsen (26) werken bij een adviesbureau voor milieu, ruimte en water in Bunnik. Toen Berendsen de aankondiging van de prijsvraag zag op de website van Natuurmonumenten, ging hij onmiddellijk brainstormen met zijn collega. Net als Marjon Rouwette gebruiken ze het navigatiesysteem bij hun oplossing. Maar hun plan gaat verder. Zij willen in het navigatiesysteem niet alleen data opnemen over de mogelijke aanwezigheid van wild op risicowegen, maar ook gegevens over de actuele verkeersdrukte en weersomstandigheden.

De kracht van hun systeem zit, volgens Berendsen, in de combinatie van al die verschillende data die tezamen het risico op een wildaanrijding voorspelbaar maken. "Plus de flexibiliteit in snelheid die ons systeem biedt. Er staan nu wel waarschuwingsborden langs wegen in wildrijke gebieden: pas op voor overstekend wild. Maar die borden zijn statisch, terwijl wild dat niet is. Wild beweegt zich niet elk moment van de dag en het hele jaar door op dezelfde manier. Daarom heeft een flexibele snelheidsbeperking, vinden wij, meer zin dan een vaste maximumsnelheid waaraan veel weggebruikers zich ook nog eens niet houden, wanneer ze op die weg nooit een hert zien."

Data over de aanwezigheid van wild halen Van de Craats en Berendsen uit bestaande gegevens, zoals verspreidingskaarten per grofwildsoort, gegevens over de populatieomvang en over specifiek soortgedrag: in welke periode migreert de wildsoort en is er dus een groter risico op een aanrijding? De onderlinge verschillen kunnen best groot zijn. Wilde zwijnen bijvoorbeeld zijn vooral actief in oktober, reeën juist in april en mei. "Ook historische data over aanrijdingen met grofwild willen we meenemen," zegt Berendsen. Daaruit blijkt dat wildaanrijdingen het hele jaar door plaatsvinden, met per soort pieken in bepaalde maanden, en dat de meeste aanrijdingen 's avonds laat en 's ochtends vroeg plaatsvinden.

De wildgegevens worden in het plan van Van de Craats en Berendsen gecombineerd met data over de actuele verkeerssituatie en gegevens van de buienradar en de zomerradar over de weersomstandigheden: is het bewolkt, regent het, hangt er mist, staat de zon verblindend laag?

Als deze combi van gegevens wijst op een verhoogde kans op een aanrijding met groot wild, verschijnt er op het scherm van het navigatiesysteem een snelheidswaarschuwing.

Natuur Innovatieprijs 2014

De vijf genomineerden voor de Natuur Innovatieprijs 2014 - een nieuw initiatief van Natuurmonumenten - staan 27 oktober in de finale tegenover elkaar in debatcentrum het Centraal Ketelhuis in Amersfoort. Zij presenteren hun ideeën aan de jury, die de winnaar aanwijst. In de jury zitten de Gelderse gedeputeerde Jan Jacob van Dijk, directeur Frank Dales van de Dierenbescherming, directeur Carlo van de Weijer 'Smart Mobility' van de TU Eindhoven en Marc van den Tweel, directeur van Natuurmonumenten. De winnaar krijgt de kans om zijn of haar idee samen met Natuurmonumenten te ontwikkelen voor toepassing in de praktijk. Ook krijgt de winnaar een SNP-natuurreis aangeboden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden