Veilige haven in de neushoornoorlog

reportage | Neushoorns worden in steeds hoger tempo gestroopt in Zuid-Afrika. Het Legend Rhino Orpahanage ontfermt zich over babyneushoorns die alleen achterblijven - onder strikte beveiliging.

M ookgophong, het hart van de Zuid-Afrikaanse provincie Limpopo is kurkdroog deze tijd van het jaar. De zandweg richting het Legend Rhino Orphanage is tijdens de rit daardoor één grote stofwolk. Pete Richardson vindt dat wel prettig. Want het rode stofzand ontneemt grotendeels het zicht op de omgeving. En de plek waar hij heen rijdt, dient zoveel mogelijk geheim te blijven.

Richardson is in het dagelijks leven communicatiemedewerker bij het Legend Golf & Safari Resort. Een groot vakantiepark waar bezoekers op safari kunnen en waar een golfbaan is gebouwd. Maar Richardson is nu op weg naar het eerste opvangcentrum ter wereld dat zich specifiek richt op verweesde neushoorns. Een centrum dat in de buurt van het vakantiepark ligt. Meer mag hij niet over de locatie zeggen.

Tot twee keer toe doemt een wachtpost op. Een bewaker noteert persoonlijke gegevens en kenmerken van de auto. "Natuurlijk kunnen we niet geheel geheimhouden dat wij dit opvangcentrum drie jaar geleden zijn begonnen", zegt Richardson. "We zijn afhankelijk van sponsoren. Maar het zou onveilig zijn als te veel mensen zouden weten waar het exact ligt."

Stroperssyndicaten

Eenmaal langs alle bewaking daalt een serene rust neer. Het verdekte opvangcentrum oogt vredig: een stal die iets weg heeft van een bunker in camouflagekleur, een houten kantoor en wat omheinde buitenverblijven te midden van de Zuid-Afrikaanse wildernis. De bewoonde wereld lijkt ver weg. En dat is de bedoeling. Want in die bewoonde wereld leven stropers. "Hoeveel neushoorns wij hier opvangen is gevoelige informatie", zegt Richardson streng. "Daar doen we geen uitspraken over. Dat zou stropers in de kaart spelen."

Neushoorns lopen gevaar in Zuid-Afrika, waar zo'n 80 procent van de wereldwijde populatie leeft. Liefst 94 procent van de mondiale neushoornstroperij speelt zich er af. Alleen vorig jaar al werden in Zuid-Afrika 1.215 neushoorns door stropers doodgeschoten. Dat zijn er drie per dag.

Er is bovendien sprake van een rampzalige toename. In 2007 werden nog slechts dertien neushoorns gedood. De stroperssyndicaten professionaliseerden de laatste jaren. Zij gebruiken de meest geavanceerde apparatuur om de dieren op te sporen. Inventieve smokkelnetwerken brengen de hoorns naar Azië. Er gaat dan ook een fortuin in om. De hoorns zijn goud waard. Meer dan dat zelfs: een kilo kan makkelijk 50.000 euro opbrengen. "Het is het duurste product op aarde", zegt Richardson.

Dat is met recht bizar te noemen. Want de hoorns bestaan niet uit ivoor. Zij zijn grotendeels opgebouwd uit keratine, een stof waar bijvoorbeeld ook onze eigen nagels van zijn gemaakt. Maar vooral in Vietnam en China dichten mensen de hoorns een geneeskrachtige werking toe. En omdat ze intussen zo ontstellend duur zijn, vinden de hoorns ook aftrek als statussymbool. Als een protserige auto niet meer voldoet, vormt zo'n mooie hoorn de overtreffende trap: het ultieme toonbeeld van rijkdom, het summum van prestige.

Verweesde kalveren

Dat kostte de eerste acht maanden van dit jaar opnieuw 749 Zuid-Afrikaanse neushoorns het leven. Vooral vrouwtjes. "Die zijn minder agressief en dus makkelijker te doden", legt Richardson uit. Maar de vrouwtjes hebben soms jonge kalveren. Die zijn door hun kleinere hoorn minder interessant voor stropers en weten soms te ontkomen. Alleen achtergebleven hebben zij echter nauwelijks kans om te overleven in de natuur. Dus was er een opvangcentrum nodig. Legend Golf & Safari Resort pakte de handschoen op. De verweesde babyneushoorns stroomden binnen.

Zo kwam ook Mathew er terecht. Hij ligt samen met twee vriendjes loom in de schaduw van een boom nabij de stal. Alle neushoorns verblijven 's nachts binnen, veilig achter slot en grendel, maar alleen de jongste kalveren mogen daar ook overdag in de buurt blijven. Zij worden nog met de fles gevoed. Mathew is bijna één jaar oud.

Zodra de neushoorns hun eerste verjaardag hebben gevierd, wordt de menselijke interactie afgebouwd. Stapsgewijs gaan ze dan naar steeds grotere afgeschermde 'kampen'. Daar dienen ze te wennen aan een hernieuwd leven in het wild. "Als zij drie jaar oud zijn, gaan ze terug naar het park waar zij zijn gevonden", zegt verzorgster Simoné Mizen. "Op die leeftijd verlaten zij normaal hun moeder. Tegen die tijd kunnen ze dus op eigen benen staan."

Mizen is één van de vier werknemers van de opvang. Ze herinnert zich nog hoe getraumatiseerd Mathew was toen hij aankwam. Hij probeerde de eerste dag uit te breken, was volledig in de war. Wat wil je ook, een dag eerder had hij zijn moeder afgeslacht zien worden. Maar het kan nog erger. Een half jaar eerder kwam Thandi binnen. "Zij was er verschrikkelijk aan toe", vertelt Mizen. "Haar moeder was gedood, zelf was ze geraakt door een kogel, en daarna was ze aangevallen door leeuwen."

Militaire bewaking

Voorlopig zijn Thandi en Mathew echter veilig. Maar alleen doordat het opvangcentrum 24 uur per dag bewaking heeft en er 's nachts ook gewapend langs de buitenhekken wordt gepatrouilleerd. Dat is nodig omdat het opvangcentrum aan de lopende band waarschuwingen krijgt over mogelijke aanvallen. Zoveel neushoorns op één kluitje is voor stropers de ultieme jackpot. "Bang ben ik zelden", zegt Mizen echter. "Natuurlijk speelt het wel in je achterhoofd. Maar wij hebben goede beveiliging."

Toch tekent de haast militaire bewaking de penibele situatie voor neushoorns in Zuid-Afrika. Johan Jooste, baas van de anti-stropers-unit van het wereldberoemde Kruger Park, waar de meeste neushoorns worden gestroopt, sprak begin september dan ook over een oorlog. Hij schatte dat zijn troepen tegenover een leger van liefst 6.000 stropers staan. Jooste zelf was vroeger generaal in het leger.

Binnen de 'neushoornoorlog' zet de Zuid-Afrikaanse overheid alle mogelijke middelen in: supersonische quads, helikopters, drones, satelliettechnologie. Het leidde vorig jaar tot 386 arrestaties, een verdubbeling van het aantal in 2010. Maar Jooste wint de oorlog vooralsnog niet. In dezelfde periode nam, ondanks alle arrestaties, het aantal gedode neushoorns desalniettemin met een factor vier toe.

Zodra het hek weer achter de auto dichtslaat, verdwijnt het Legend Rhino Orphanage snel uit zicht. Het lost op in zijn omgeving. Het wordt opnieuw slechts een verscholen stipje in een uitgestrekt Zuid-Afrikaans landschap; een druppel op een gloeiende plaat zolang de stroperij daarbuiten doorgaat, zeggen cynici. In het huidige tempo is de neushoorn in Afrika immers over twintig jaar alsnog uitgestorven.

Maar toch echoën ook de woorden van verzorgster Mizen na in de auto. "Ja, er zijn mensen die zeggen dat wij vechten voor een verloren zaak", zei zij een paar minuten geleden. "Maar gelukkig blijven ook velen wél strijden tegen de stropers. Laten we de hoop niet te vroeg opgeven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden