Veen omhoog, CO2 omlaag

Met het onderzoeksproject 'Omhoog met het Veen' probeert Landschap Noord-Holland de bodemdaling in de veenweidegebieden een halt toe te roepen. En het scheelt enorm veel CO

Moet je kijken, dit gehakselde veenmos ligt nog maar net een week op de natte bodem, en het begint nu al uit te lopen." Bas van de Riet, ecoloog bij terreinbeheerder Landschap Noord-Holland zit te glunderen op een smal loopplankje in één van de proefvelden in het Ilperveld. Een enorme oppervlakte zompig, ruw veen is volgestrooid met snippertjes veenmos. "Tot het begin van dit jaar liepen hier nog koeien in een veenweide. Wij hebben de bovenste vijf centimeter afgeplagd om de graszode en een deel van de oude meststoffen te verwijderen. Daarna hebben we deze veenmostoppen gestrooid. Die hebben we met behulp van een legertje vrijwilligers uit een ander stuk van ons gebied gehaald, waar het mos nog weelderig groeit en oogsten geen kwaad kan."

Verderop, vlak naast het bezoekerscentrum van het Ilperveld stapt projectleider Niels Hogeweg van Landschap Noord-Holland op tweedehands sneeuwschoenen door één van de 34 proefvakken die worden ingericht. "Als je op laarzen door het ruwe veen zou gaan lopen trap je diepe putten in de bodem. Dat zou de proef te veel beïnvloeden", zegt Hogeweg. In vakken van twee bij drie meter wordt de grondwaterstand met behulp van damwanden gevarieerd en is dieper of juist minder diep afgeplagd om de oude, bemeste graszoden te verwijderen. "Hier strooien we vervolgens ook van die mostopjes", zegt Van de Riet. "Bovendien experimenteren we hier met kleine 'mospareltjes'. Dat zijn minuscule stukjes veenmos uit een weefselkweek, verpakt in een bolletje gel van een paar millimeter doorsnede. Dat bolletje beschermt het stukje plant tegen uitdroging. En als het bolletje dan in contact komt met bijvoorbeeld regenwater, dan lost de gel op en kan het plantje kiemen. Tot slot planten we in sommige stukken ook riet."

Door al deze experimenten hoopt Landschap Noord-Holland, samen met onderzoekers van de Radboud Universiteit Nijmegen, te ontdekken hoe het veen het beste hersteld kan worden. Van de Riet: "Er was hier sprake van een sterke onderbemaling. Doordat dit poldertje in de loop der jaren al zó ver was gedaald moest het water steeds hoger, met steeds meer energie en dus geld worden weggepompt om het gebied nog droog te kunnen houden. Dat was eigenlijk niet langer houdbaar."

Enthousiasme
Het experiment in het Ilperveld wordt met enthousiasme begroet door professor Hans Joosten, de Nederlandse hoogleraar 'veenkunde' aan de universiteit van Greifswald in Duitsland. Eerder deze maand mocht Joosten met twee collega-hoogleraren uit Nijmegen en Utrecht ritueel de eerste veenmospareltjes uitstrooien, bij wijze van start van het experiment. "Het is heel goed dat de beheerders hier de verdwijning van het veen willen stoppen. Veen dat verdroogt, oxideert als het in contact komt met de lucht. Het vliegt dan letterlijk als CO2 de lucht in. Op die manier daalt de bodem in veenweidegebieden met één tot twee centimeter per jaar. Jaar op jaar op jaar. Dit soort ontwaterde veengebieden beslaat wereldwijd slechts 3 promille van het landoppervlak. Maar dat kleine beetje land is wel verantwoordelijk voor 6 procent van alle wereldwijde CO2-uitstoot door de mens. Let wel: dit is echt uitstoot die door de mens wordt veroorzaakt, omdat wij het veen droogleggen om er met onze tractoren en koeien op te kunnen. Anders gezegd: door het draineren van veen laat je 25 ton CO2 per hectare per jaar de lucht in vliegen. Dat staat gelijk aan drie rondjes om de aarde met een auto."

Bodemdaling
De afbraak van veen is niet alleen in ons land een groeiend probleem, benadrukt Joosten. "Ook aan de kusten van Sarawak, het Maleisische deel van Borneo, wordt op veel plaatsen veen gedraineerd voor de oliepalmplantages. Daar is in de afgelopen tien jaar alleen al een halve meter bodemdaling opgetreden. Daarmee verdwijnen uiteindelijk grote stukken landbouwgebied langs de kust in de golven."

Waar het Landschap Noord-Holland in eerste instantie te doen is om het herstel en behoud van de karakteristieke natuur die bij veengebieden hoort, met onder andere roerdompen, noordse woelmuizen en orchideeën, is er volgens Joosten ook voor de landbouw winst te behalen in nat veen. "We moeten naar een duurzame, natte manier van landbouw in deze gebieden. In Duitsland experimenteren we bijvoorbeeld al met de teelt van veenmos voor de glastuinbouw. In plaats van fossiel veen af te graven voor de potgrondindustrie kunnen ook de Nederlandse producenten heel goed vers veenmos oogsten als alternatief substraat voor groenten en potplanten. Nu wordt er bijna vijf miljoen kuub veen per jaar geïmporteerd uit de Baltische staten en Scandinavië."

In Duitsland is ook ervaring opgedaan met de teelt van lisdodde als isolatiemateriaal, vertelt Joosten. "Met één hectare lisdodde kun je zeven huizen van top tot teen isoleren." Behalve met oogstbare producten, denkt Joosten dat ook de vermeden CO2-uitstoot in natte veengebieden geld waard is. "Je kunt nu je vliegkilometers of andere CO2-uitstotende activiteiten compenseren door bos aan te laten planten. Maar het nat houden van veengebieden is veel effectiever. Als je in één jaar een centimeter veen laat vervliegen stoot je meer CO2 uit dan welk bos dan ook in datzelfde jaar kan vastleggen. In Duitsland betaalt een bedrijf als McDonalds daarom voor de carbon credits die worden verdiend door een groot stuk veen nat te houden."

Airmiles
Ook ecoloog Van de Riet hoopt dat grote vervuilende bedrijven het veen ontdekken als duurzame manier om de CO2-uitstoot te compenseren. "Wat zou er nou mooier zijn dan dat je vanuit het vliegtuig, vlak voor de landing op Schiphol over dit veengebied uitkijkt waar je later je airmiles kunt compenseren?"

Het wetenschappelijk project 'Omhoog met het Veen' van Landschap Noord-Holland wordt de komende vier jaar mede getrokken door Eva van den Elzen, promovenda van de Nijmeegse Radboud Universiteit. Behalve naar het vastleggen van koolstof zal zij ook kijken in hoeverre de uitstoot van het sterke broeikasgas methaan uit natte veengebieden roet in het eten gooit. "Uiteindelijk hopen we een goed recept te vinden voor de snelste groei van de veenmossen", zegt Van de Riet. Hoogleraar Joosten merkt daarbij op dat het opbouwen van de veenbodem zelf maar langzaam gaat. "Waar veen met één tot twee centimeter per jaar kan verdwijnen als het verdroogt, groeit het in de meest gunstige gevallen met hooguit een tot twee millimeter per jaar aan. Maar dat is helemaal niet erg. De echt grote winst zit in het stoppen van de afbraak."

2

-uitstoot.

Ecoloog Bas van de Riet strooit veenmospareltjes uit.

'Door het draineren van veen laat je 25 ton CO2 per hectare per jaar de lucht in vliegen. Dat staat gelijk aan drie rondjes om de aarde met een auto.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden