Veelvraatbacterie in kaart gebracht

De bacterie die ongestraft het smerigste voedsel en de ernstigste radioactiviteit verdraagt, is genetisch in kaart gebracht. Het betreft de als mismaakte bes vormgegeven Deinococcus radiodurans, die in een destructieve omgeving probleemloos overeind blijft.

ONDER REDACTIE VAN JOEP ENGELS

Dat dankt de bacterie aan een overvloed aan mechanismen die zijn genoom, het totale DNA, binnen een dag weer op orde brengen, zelfs als dat DNA in gruzelementen ligt. En dat volgens het oorspronkelijke ontwerp van het beestje. Dat maakt hem een voortreffelijk vuilnisman, verwachten Amerikaanse genetici, die het receptenboek van de bacterie vandaag in Science publiceren.

Na enige aanpassing zou hij de sterk vervuilde terreinen van de nucleaire industrie kunnen opschonen. Het beest overleeft immers hoeveelheden straling van drieduizend keer de dosis die voor een mens dodelijk is. Al hakt die straling zijn DNA in honderden stukjes. Ook voor chemische troep haalt Deinococcus zijn neus niet op. Eerder slaagden de Amerikanen erin hem zo te verbouwen dat hij het giftige tolueen kon afbreken zonder er zelf in op te lossen. En nu wordt aan de bacterie gesleuteld om hem kwik in een vriendelijker vorm te laten omzetten.

Deze wonderlijke eencellige bes peurt zijn kunsten uit een genoom van in totaal 3,3 miljoen bouwstenen, verdeeld over twee chromosomen van respectievelijk 2,6 miljoen en 400 000 bouwstenen en twee plasmiden van 177 000 en 45 000 bouwstenen. Plasmiden zijn stukken DNA die zich op eigen houtje in de bacterie vermenigvuldigen.

Men vermoedt dat de bacterie ooit alleen met het eerste, grote chromosoom is begonnen en de rest er later bij kreeg. Wellicht is dat de achtergrond van zijn succes. Hij blijkt over normale reparatiemechanismen te beschikken maar heeft er wel veel meer van dan andere bacteriën. Het lijkt erop dat eenderde van al zijn genen op enigerlei wijze bij de herstelwerkzaamheden in eigen huis worden ingezet.

Dan wekt het geen verbazing meer waar Deinococcus radiodurans werd ontdekt: in bedorven blikvlees dat door gammastraling zou zijn gesteriliseerd. Daar dook deze taaie klant, die ook extreme uitdroging lang kan doorstaan, in 1956 voor het eerst op en later bleek hij zelfs op arctische rotsformaties goed te kunnen toeven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden