Veel vraagtekens bij het 'milieuschandaal zonder weerga'

VELDHOVEN - Het heette 'een milieuschandaal zonder weerga'. Maar na drie jaar onderzoek bleek er in het geheel geen milieuschandaal in het Brabantse Veldhoven. Maar wellicht is er wel een ander schandaal.

Want het gerucht gaat dat ambtenaren en bestuurders van de gemeente Veldhoven eind jaren tachtig een kwalijke rol gespeeld in 'de zaak Jan Schippers'. Bewust zouden zij justitie op het verkeerde been hebben gezet. Dit in een poging om goedkoop aan Schippers' grond te kunnen komen, om daar vervolgens woningen op te kunnen bouwen. Zo hardnekkig is het gerucht dat een speciale commissie, onder leiding van prof. W. van der Grinten, de rol van de gemeente onderzoekt. Donderdag vond de eerste van twee hoorzittingen plaats. Vrijdag gaat het verder.

De eigenaardige affaire begint op 16 oktober 1989 als justitie met veel machtsvertoon Schippers' bedrijf in het kerkdorp Oerle binnenvalt. Sinds jaar en dag is familiebedrijf Schippers (oliehandel en tankcleaning) gevestigd op een drie hectare metend terrein in de kom van Oerle, een dorp horend bij Veldhoven. B en W vinden al lang dat het veel beter zou zijn als het bedrijf zich op een andere lokatie zou vestigen. Op de huidige plek zouden dan woningen kunnen worden gebouwd. In 1987 opent de gemeente daarover de onderhandelingen, maar deze leveren niets op. In 1988 vraagt Schippers bij de gemeente een hinderwetvergunning aan. Daarvoor is eerst een indicatief bodemonderzoek nodig. Bureau Inpijn en Blokpoel concludeert dat een nader onderzoek nodig is. Eind 1988 wordt daartoe bureau Haskoning ingeschakeld.

Parallel aan dit verhaal loopt de Schippers-familiekroniek. Geruime tijd bestierden de broers Jan en Nol samen het bedrijf, maar daaraan kwam, na een ruzie, een einde. Nol begon voor zichzelf. Hij betrok een woning op een stuk grond naast dat van zijn broer en begon een oliehandel. Even later verhuisde Nol naar Vessem. In zijn huis liet hij een werknemer van hem wonen.

De onderhandelingen tussen de gemeente en Jan Schippers over de verhuizing ketsen intussen definitief af. Breekpunt is dat Schippers moet garanderen dat de grond schoon is. Niet ik maar het bedrijf van 'onze Nol' is verantwoordelijk als hier iets vervuild is, distantieert Jan Schippers zich op voorhand van (het grootste deel van) een mogelijke bodemverontreiniging. Bovendien wijst Jan Schippers de gemeente op melkfabriek Sint Jan, die jarenlang in Oerle stond en volgens hem van alles en nog wat in een sloot liet lopen die dwars over Schippers' terrein loopt.

In februari 1989 verschijnt plots de landsadvocaat ten tonele. Er wordt voor een bedrag van zeven miljoen gulden beslag gelegd op de eigendommen van Jan Schippers om, indien nodig, de garantie te hebben dat de grond wordt schoongemaakt. In hoeverre de gemeente Veldhoven een rol heeft gespeeld bij het inschakelen van de landsadvocaat, is niet duidelijk. De eigendommen van Jan Schippers waren overigens niet eens zeven miljoen waard.

In september 1989 beschuldigt Nol Schippers zijn broer Jan van vervuiling op grote schaal. Broer zou miljoenen liters olie in het riool hebben geloosd. Na deze tip licht de politie burgemeester Stadhouders in die op zijn beurt Justitie informeert. Op 16 oktober vindt een grootscheepse inval plaats bij Jan Schippers. De pers, waaronder het NOS-Journaal, is tevoren door de politie getipt. Voor het oog van de snorrende camera wordt de familie Schippers van het bed gelicht. Dagenlang is een onderzoeksteam op het terrein in de weer en de administratie wordt in beslag genomen. Officier van justitie mr. G. Bos spreekt van een "milieuschandaal zonder weerga" in Brabant. Er zou zelfs sprake zijn van een illegaal leidingnet en ondergrondse tanks van waaruit moedwillig chemisch afval in de bodem en het riool werd geloosd.

Afgelopen donderdag was de eerste zitting van de commissie-Van der Grinten. Gehoord werden korpschef Th. Peer van de Veldhovense politie, twee ambtenaren, oud-wethouder van milieu J. Stevens en loco-burgemeester A. (Driek) van de Vondervoort. Peer verklaarde dat het politieonderzoek en de daaropvolgende inval bij Schippers niet in de eerste plaats zouden zijn ingegeven door het vermoeden dat de bodem moedwillig zou zijn verontreinigd, maar doordat enkele mensen zich door Jan Schippers bedreigd voelden en daarvan aangifte hadden gedaan. Die mensen waren broer Nol en diens werknemer die het huis naast Jan had betrokken toen Nol naar Vessem was verkast. Ook Driek van de Vondervoort zou zijn bedreigd, verklaarde hij tegenover de commissie, maar daarvan had hij destijds geen aangifte gedaan. Ter zitting zei korpschef Peer dat het hem speet dat de zitting openbaar was. Daardoor zou hij, zich beroepend op zijn ambtseed, het achterste van zijn tong niet kunnen laten zien.

Onbeantwoord blijft de vraag: waarop was het vooronderzoek door justitie destijds werkelijk gebaseerd. De aanklacht 'bedreiging' verdween in de loop van het onderzoek daaruit geheel. Gelet op de uitspraak van mr. Bos, was justitie gefixeerd op mogelijk moedwillige zeer ernstige vervuiling van het terrein. En wat leverde drie jaar justitieel onderzoek tenslotte op? Peanuts. Uit niets is komen vast te staan dat Jan Schippers opzettelijk chemisch afval zou hebben geloosd. Van een leidingnet, noch van ondergrondse tanks is iets gebleken. Het terrein is niet buitensporig vervuild. Het enige was dat Jan Schippers niet over alle noodzakelijke vergunningen beschikte. Daarvoor kreeg hij een boete van 10 000 gulden. Voor de rest werd de zaak door het openaar ministerie in Den Bosch geseponeerd.

Een trieste balans rest. In het kader van het onderzoek werden eind '89 en begin '90, behalve Jan Schippers en zijn vrouw, tientallen werknemers en oud-medewerkers van het bedrijf verhoord. Toen Jan op een bepaald moment voor een korte vakantie in het buitenland vertoefde, verscheen het bericht op de telex dat de hoofdverdachte in het Oerlese milieuschandaal voortvluchtig was. De sfeer in het dorp raakte opgefokt. Een van de Schippers' werknemers werd de spanning te groot. Hij kon er niet meer tegen dat hij in Oerle voor een milieumisdadiger werd gehouden en wierp zich voor de trein. Broer Nol pleegde zelfmoord. Hij verhing zich op zolder.

Grote verbazing heerst nog steeds over het feit dat justitie zo hoog van de toren heeft geblazen. Hebben gemeentebestuurders en/of ambtenaren Justitie moedwillig op het verkeerde been hebben gezet? "Baarlijke nonsens" , bezwoeren Driek van de Vondervoort en de twee Veldhovense ambtenaren die door de commissie werden gehoord.

Vreemd is dat justitie niet is gevraagd om in de zaak te komen verklaren. Overigens is het, door het vrijblijvende karakter van het onderzoek, toch zeer de vraag of de onderste steen ooit boven komt: behalve de zittende ambtenaren is niemand verplicht voor de commissie te komen opdraven; niemand wordt onder ede gehoord.

Wellicht is dat ook de reden, fluistert Veldhoven, dat de plaatselijke politiek destijds unaniem akkoord ging met het voorstel van de plaatselijke luis in de pels 'Veldhoven Samen anders' een onderzoek te entameren. Het nu lopende onderzoek zou voor de gemeenteraad een mooie manier zijn om het geschonden blazoen weer op te poetsen. Vrijdag is de tweede zitting van de commissie. Dan worden Jan Schippers en zijn echtgenote en oud-burgemeester Stadhouders gehoord. In de loop van februari presenteert de commissie het eindrapport.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden