Veel verliezers in Duitse landverraad-zaak

Na de procureur-generaal wankelen nu twee Duitse ministers. Beschuldigde bloggers krijgen eindelijk erkenning.

De Duitse oppositie wilde er vaart achter zetten. Na het opstappen van procureur-generaal Harald Range had ze gisteren de druk op de ministers van jusititie en binnenlandse zaken willen verhogen. Want ook zij spelen een dubieuze rol in de affaire rond het vermeende landverraad van de bloggers van netzpolitik.org. Maar de parlementsvoorzitter blies de extra vergadering af.

"Vakantie", luidde zijn ene argument. "Te weinig aanleiding", het andere. De oppositie van Groenen en Linkspartij vindt echter dat er nog te veel vragen open staan. Wie wist wat wanneer over de aanklacht en het strafrechtelijk onderzoek tegen de bloggers die een 'geheime' dan wel 'vertrouwelijke' nota van de Duitse geheime dienst publiceerden?

Ambtenaren van de beide ministeries bevestigen inmiddels tegenover journalisten dat er in het voorjaar al berichten circuleerden over de aanklacht door de chef van de geheime dienst. Toen hadden de acties van de procureur-generaal al gestopt kunnen worden. Dat gebeurde echter pas afgelopen week, toen Range het strafrechtelijk onderzoek zelf wereldkundig maakte.

Over die gang van zaken wilde de oppositie met de ministers debatteren in de parlementaire commissie van justitie. En over de vraag of de aanklacht nu wel of niet gericht was tegen de bloggers of alleen maar tegen hun informanten, wat men, zo bleek gisteren, in het parlement vermoedt. Want aan die vraag hangt de principiële kwestie of de aanklacht een aanval is op de persvrijheid.

Afgelopen week is door liberale en linkse politici zelfs voorgesteld om journalisten principieel uit te sluiten van het artikel over landverraad in het wetboek van strafrecht. Maar dat gaat conservatieve politici en enkele rechtsgeleerden te ver. Het artikel is sowieso toch al bijna nooit concreet toegepast. Wetswijziging is niet nodig.

Een bijkomstigheid is dat deze discussie de beide bloggers van netzpolitik.org in de adelstand van de serieuze journalistiek heeft verheven. Markus Beckedahl en André Meister klagen regelmatig over het gebrek aan erkenning. Accreditatie door de 'Bundespressekonferenz', organisator van de belangrijkste politieke persconferenties, verliep voor hen uiterst moeizaam.

Zelfs collega's van Die Welt en de Frankfurter Allgemeine Zeitung hebben deze week nog vraagtekens geplaatst bij de erkenning van de twee bloggers als journalisten. Met hun uitgesproken opvattingen over persvrijheid, democratie en transparantie zijn ze volgens hen eerder als lobbyisten of activisten te betitelen dan als journalisten.

Maar gezien de talrijke sympathiebetuigingen die Beckedahl en Meister uit alle hoeken van de mediawereld hebben ontvangen, zijn zij vooralsnog de winnaars van de actuele affaire. Internetpetities werden door meer dan 150.000 sympathisanten ondertekend. Een internationale oproep kreeg de steun van de kopstukken rond WikiLeaks en Edward Snowden.

De sympathisanten van netzpolitik.org zijn het erover eens dat het publieke belang van de gewraakte onthullingen uitgaat boven het staatsbelang van de geheime informatievergaring. De nota's die netzpolitik.org openbaar maakte, betroffen een forse uitbreiding van de mogelijkheden van geheime diensten om het verkeer in sociale media te bespioneren.

Dat is een kwestie die in Duitsland uiterst gevoelig ligt. Dat komt doordat het land de afgelopen eeuw tot tweemaal toe zwaar heeft geleden onder de terreur van geheime diensten, eerst in het Derde Rijk onder de Gestapo, daarna in de DDR onder de Stasi. Vandaar dat veel Duitsers grote waarde hechten aan de democratische controle op de geheime diensten.

Daarom kon in Duitsland de kwestie van de afluisterpraktijken van de Amerikaanse National Security Agency (NSA) zo hoog oplopen. Daarbij ging het er niet alleen om dat de mobiele telefoon van de bondskanselier was afgeluisterd. Het ging om de oncontroleerbaarheid van de NSA-praktijken en de hand- en spandiensten van de 'eigen' Bundesnachrichtendienst.

Beckedahl en Meister zijn lobbyisten dan wel activisten voor privacybescherming en democratische controle. Beckedahl is het brein achter de jaarlijkse en altijd veelbesproken conferentie 're:publica' over internetpolitiek. Meister woonde alle vergaderingen van de parlementaire onderzoekscommissie over de NSA bij en verzond zijn verslagen uit de zaal naar buiten.

Beckedahl en Meister hebben nu even geen tijd om op vakantie te gaan. De wankelende ministers van justitie (Heiko Maas, SPD) en binnenlandse zaken (Thomas de Maizière, CDU) hebben zich inmiddels weer naar hun ontspanningsoorden begeven. In de hoop dat de kwestie in de Berlijnse hittegolf (38 graden) verdampt.

Bondskanselier Merkel vond het niet nodig om vanuit haar Zuid-Tiroolse wandelparadijs naar Berlijn te komen. Via een van haar woordvoerders liet ze echter weten twijfels te hebben over het onderzoek wegens landverraad naar de beide bloggers. Geen echte ruggesteun voor haar twee ministers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden