Veel veiligheidsdiensten actief/'Enquêtecommissie Bijlmerramp moet ook archieven Amerikanen en Britten onderzoeken'

AMSTERDAM - Bij de Bijlmerramp is mogelijk een groot aantal veiligheidsdiensten en -instituten betrokken geweest, waaronder ook Amerikaanse en Britse. Voor de parlementaire enquêtecommissie Bijlmerramp zal het archief van de Binnenlandse veiligheidsdienst (BVD) vermoedelijk nog het minst interessant zijn.

Dat schrijft de deskundige op het gebied van inlichtingen- en veiligheidsdiensten R. Vleugels aan de werkgroep uit de Tweede Kamer die het advies voor de enquête heeft opgesteld. Vleugels acht het aannemelijk dat de leiding van het inlichtingenwerk bij de ramp in handen was van de Nederlandse Nationale Veiligheidsautoriteit (NVA), die weer werd aangestuurd door de Amerikaanse regering.

De NVA is in de jaren zestig opgericht na geheime afspraken tussen Nederland en de VS. “De Amerikanen begonnen toen kernbommen in Europa te plaatsen en wilden betere controle op de beveiliging daarvan. Daarbij kregen zij het recht om op Nederlandse bodem te opereren, bijvoorbeeld met hun eigen National Security Agency (NSA). Die heeft als het erop aan komt in Nederland hogere bevoegdheden dan de Nederlandse diensten. Verder beschikken de VS in Europa sindsdien over Nuclear Emergency Security Teams. Deze Nests moeten in actie komen bij ongelukken met kernmateriaal. Ik kan me voorstellen dat de onbekende mannen in witte pakken die in De Bijlmer zijn gezien, leden van zo'n Nest waren. Al zijn het waarschijnlijker Israëlische agenten, gestationeerd in Parijs of Brussel, geweest.”

De NSA, de grootste inlichtingendienst van de VS, moet onmiddellijk op de hoogte zijn geweest van de ramp in de Bijlmer, meent Vleugels. De militaire vluchten van El Al worden gevolgd door militaire afluisterposten in Eibergen en Nieuw Milligen en de laatste heeft weer een relatie met de NSA. “Voor de Amerikanen was het waarschijnlijk het eenvoudigst om de NSA contact op te laten nemen met de Nederlandse NVA. Die NVA zal, ook al is het formeel misschien een onderdeel van de BVD, een eigen archief hebben.”

Als de Amerikanen niet via de NVA bij Nederland hebben aangeklopt, dan moet het via het Comité Verenigde Inlichtingendiensten Nederland zijn gebeurd. Dit CVIN stond onder leiding van de topambtenaar van Algemene zaken Hoekstra, de man die dit jaar een onderzoek leidde naar de verdwenen ladingdocumenten. Het CVIN heeft een eigen archief dat opgevraagd zou kunnen worden. Of daar veel in te vinden valt, is echter de vraag. Hoekstra heeft in de jaren rond de Bijlmerramp archieven van de Inlichtingdienst Buitenland op onwettige wijze laten vernietigen, zo bleek onlangs nog uit een parlementair onderzoek. Als het CVIN-archief niets oplevert dan is er nog het archief van de Ministeriële Commissie Inlichtingendiensten Nederland (MICIV), waaraan het CVIN rapporteert.

Het ministerie van buitenlandse zaken heeft bij geheime verdragen Israël toestemming gegeven om met tachtig agenten in Nederland te opereren. Ten tijde van de Bijlmerramp waren dat er zestig, zo meldde het Algemeen Dagblad gisteren. De helft van hen is waarschijnlijk betrokken geweest bij de begeleiding van El Al-vluchten op Schiphol. Bij elke start of landing van een Israëlische machine staat op Schiphol een auto met veiligheidsagenten langs de baan. “Het zijn een soort soldaten en zij zijn niet in dienst van El Al maar van de Israëlische ambassade in Den Haag”, liet een woordvoerster van El Al eerder al eens weten. “Ook hierover moet in archieven nog iets zijn te achterhalen. Al is het net als bij de Amerkikaanse NSA zeer de vraag of daarvoor toestemming wordt verleend”, aldus Vleugels.

Tenslotte zijn er de archieven van de afluisterposten in Nieuw Milligen, Eibergen en het Britse Cheltenham. De laatste verricht ook veel afluisterwerk voor Nederlands diensten. Verder is er het Technisch Informatie Verwerkingscentrum (TIVC) waarvan het archief nog iets kan opleveren. Het TIVC decodeert geheime boodschappen. Omdat het om een militaire vlucht ging, moet een van de vier mensen aan boord van het ongelukstoestel een Mossad-agent zijn geweest, stelt Vleugels. “Die heeft vanuit het vliegtuig een eigen, gecodeerde verbinding met de dienst. Die communicatie zal zijn afgeluisterd en dan door het TIVC zijn gedecodeerd.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden