Veel te gemakkelijk vergeten judoreus

Altijd weer werd de vraag gesteld: "Was Willem Ruska beter dan Anton Geesink?" en altijd weer werd het antwoord weggestopt in schouderophalen, verkeerde vergelijkingen en zwijgen. Feit was dat Geesink één Olympische gouden medaille won (1964, Tokio) en Ruska twee maal goud pakte (München 1972). Geesink bleef altijd de eerste Nederlander die judo op de kaart zette; Ruska was zijn erfopvolger. Maar dat de twee reuzen vrienden waren... neen, bepaald niet. Geesink meed Ruska waar hij kon en keek op hem neer. Ruska lachte iedere animositeit tussen de twee op spontaan Amsterdamse manier van zich af: "Ach wat?"

Geesink kwam uit Wijk C van Utrecht, Ruska uit de Jordaan in Amsterdam, beide volkswijken. Beiden werden twee maal wereldkampioen zwaargewicht, Geesink pakte beduidend meer Europese titels, Geesink werd later bobo, Ruska koos ervoor in de horecakant van het leven te gaan werken. Geesink werd een soms nauwelijks te begrijpen, gladde sportpoliticus die een villa op de berg Olympus bewoonde, Ruska werd de open, eerlijke, simpele, maar humorvolle en joviale mens die juist op die berg zijn allergrootste succes had behaald en daar nooit de eer voor gekregen heeft die hem wel toekwam.

Geesink werd een op de voorgrond tredende sporticoon, Ruska werd een vergeten grootheid. Geesink kwam in troebel Olympisch water terecht, Ruska kreeg veertien jaar geleden een herseninfarct dat hem tot kasplantje maakte.

Zegt ex-judoverslaggever Pierre Zenden, die beiden meemaakte: "Anton was en bleef de eerste grote kampioen en stond zich daar op voor. Willem kon niet tegen onrecht. Hij was een ruwe bolster en een veel warmer mens."

Schrijver dezes maakte Ruska in sportzalen mee in Amsterdam. Toen de spelers van de nationale basketbalploeg eens oefeningen lagen te doen op het hout van de Oude RAI, liep Ruska (die net getraind had in een klein zijzaaltje) langs en riep de lange mannen toe dat ze 'watjes' waren. Ruska zag de basketballers zich opdrukken (push-ups) en zette zijn sporttas neer en deed voor hoe het werkelijk moest. Op gespreide vingers, al pratend en lol makend, drukte de oersterke man van 115 kilo zich moeiteloos dertig maal op en liet de basketballers in eerbiedige stilte achter; dit was nog eens kracht!

"Flink trainen mannen," riep hij en zwaaide ons gedag.

Ruska won op 31 augustus 1972 zijn eerste goud in (het toen nog vrolijke) München door de Duitser Klaus Glahn snel en vakkundig te verslaan. Hij smokkelde vervolgens zijn naar Duitsland gereisde vrouw (ze kwam liftend, want geld was er niet voor zo'n reis) het Olympisch dorp binnen en raakte in een heftig conflict met de leiders van de judobond: zijn vrouw moest ogenblikkelijk weg; dit was insubordinatie, wie dacht Ruska wel wie hij was?

Jaren later kon hij daar fraai over vertellen: "Die gasten vierden feest op mijn zege; eten, drinken en dansen, maar voor mijn vrouw konden ze geen hotelkamer vinden. Toen heb ik gezegd 'dan gaat één van jullie toch lekker in mijn plaats staan als er gejudood moet worden voor alle categorieën... zoek het uit met zijn allen."

Op 5 september werden de spelen in München vermoord door de Palestijnse aanslag en de dood van zeventien mensen. IOC-preses Avery Brundage riep nog wel "The Games must go on", maar precies hier lag het breekpunt in de loopbaan en het verdere leven van Willem Ruska.

De judoreus en bijvoorbeeld ook wielrenner Hennie Kuiper besloten te blijven in het nu ineens grimmige München; zij waren gekomen om er hun sportieve droom in vervulling te zien gaan. Kuiper won goud en werd daar jarenlang op aangesproken; hoe kon je, zo oordeelde een deel van de Nederlandse bevolking, aan sport doen op met bloed besmeurde grond.

Op 9 september stapte Ruska voor zijn tweede finale de mat op. Inmiddels waren er al Nederlandse sporters naar huis teruggekeerd en was de interesse in eigen land voor de Spelen bekoeld. Ruska hield de Rus Kusnezov (van wie hij in de voorronde had verloren) na een lang gevecht in een ijzeren houdgreep en liet zich breed lachend huldigen; hij was de eerste judoka ter wereld die op de Spelen in twee categorieën goud pakte; uniek dus. Dit namen ze hem nooit meer af.

Vanaf zijn thuiskomst toen tot en met 2001 (toen het infarct hem trof tijdens een vakantie, waardoor hij zijn spraakvermogen verloor en fysiek een kasplant werd) heeft de oersterke Ruska zijn judoverhaal verteld aan wie het horen wilde.

Rond hem waren echter geen grote huldigingen, lintjes of ereprijzen; in dat alles had Geesink de primeur en vergat de Nederlandse sportwereld veel te gemakkelijk de man die het zeker ook verdiende en misschien zelfs nog wel meer dan zijn eeuwige rivaal.

Voor het NOC is het overlijden van de reus Ruska dit jaar een mooie gelegenheid om een geweldige fout van decennia goed te maken: neem, straks in december, Ruska postuum op in de kleine groep superbe topsporters die ons land rijk is en was.

De vrije geest Ruska, die marinier was, die een sportschool dreef, die bondscoach was, die behendig in catamarans voer, die eerst worstelaar en later bodyguard werd, die zijn eerste vrouw verloor door een herseninfarct en die bijna vergeten werd door de complete Nederlandse sportwereld, had bij leven veel meer applaus verdiend dan hij kreeg.

Hij kon die miststand wel eens pareren met: "Ze kunnen allemaal mijn rug op, ze nemen me nooit meer af wat ik meegemaakt heb...zullen we nu een pilsje drinken."

Dan werd er hard en veel gelachen.

Juist, een hard gelag.

Medaillespiegel

1966 Europees kampioen zwaargewicht

1967 Wereldkampioen zwaargewicht, Salt Lake City 1967 Europees kampioen zwaargewicht

1969 Zilveren medaille open klasse WK

1969 Europees kampioen zwaargewicht

1969 Europees kampioen open klasse

1971 Wereldkampioen zwaargewicht, Ludwigshafen

1971 Europees kampioen zwaargewicht

1972 Europees kampioen zwaargewicht

1972 Europees kampioen open klasse

1972 Olympisch kampioen zwaargewicht, München

1972 Olympisch kampioen open klasse, München

Acht maal Nederlands kampioen

Drie zilveren en twee bronzen Europese medailles

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden