Veel Serviërs willen breken met Montenegro

BELGRADO - De hand moet maar eens in eigen boezem, vindt Milan Protic, en dan vooral bij anderen in de politieke arena van Servië. ,,Sinds de val van Milosevic hebben wij niet kunnen bewijzen politiek volwassen genoeg te zijn om onze eigen problemen op te lossen'', zegt de prominente bestuurder van de Christen-Democratische Partij van Servië (DHSS). Een referendum over de afscheiding van Servië van het federale Joegoslavië is wat hem betreft de eerste stap uit de luiers.

Het klinkt als een politieke stunt, bedoeld om de DHSS en haar partijleider Vladan Batic, de Servische minister van justitie, vol in beeld te krijgen. Geruime tijd is er vanuit de zusterrepubliek Montenegro geroepen om afscheiding van de zieltogende Joegoslavische federatie. De Serviërs wilden daar toen niets van weten en de Europese Unie moest eraan te pas komen. In maart wist Xavier Solana af te dwingen dat Servië en Montenegro in ieder geval nog drie jaar gezamenlijk verdergaan.

De inkt van het 'Akkoord van Belgrado' was echter nog niet droog of de christen-democraten stelden voor de Serviërs in een volksraadpleging te vragen of zíj nog wel door willen met de Montenegrijnen. Verbijstering in kringen van DOS, de achttien partijen tellende coalitie die in oktober 2000 de macht overnam van Slobodan Milosevic, waarvan de DHSS deel uitmaakt.

De reacties op het initiatief waren talrijk en meestal negatief. Joegoslavië's minister van buitenlandse zaken, Goran Svilanovic, bijvoorbeeld, was onaangenaam verrast. Aan hem de ondankbare taak het aan de internationale gemeenschap uit te leggen. Een referendum, zo vreest hij, leidt tot een hernieuwde isolatie van het land, zeker als de meerderheid voor afscheiding stemt. De Democratische Partij van Servië van Joegoslaviës president Vojislav Kostunica noemde de campagne 'ongrondwettelijk en illegaal'.

Alleen vanuit Montenegro klonk een ander geluid. President Milo Djukanovic, voorstander van Montenegro's onafhankelijkheid, was opgetogen. Overigens vindt ook een meerderheid van de Serviërs het referendum een goed idee, zoals onlangs bleek uit een opiniepeiling. Sinds enkele weken staan er in de stadscentra in Servië tafels waar burgers tot eind juni de roep om zo'n volksraadpleging kunnen ondersteunen. Meer dan honderdduizend mensen hebben al getekend.

Protic wuift de bezwaren tegen het referendum weg. Svilanovics angst voor isolatie acht hij volkomen ongegrond. ,,Wij hebben geregeld contact met Europese afgevaardigden hier in Belgrado'', zegt hij, ,,en geen van hen toont ook maar een spoortje van twijfel over onze campagne.''

De EU was volgens Protic gedwongen om in te grijpen: ,,Ze was bang dat de stabiliteit in de regio in gevaar zou komen omdat Servië en Montenegro niet in staat waren met elkaar te communiceren. De standpunten van Solana, zijn tactvolle benadering, zijn enorme geduld bewijzen dat Europa niet een oplossing wilde opleggen, maar onze regeringen wilde helpen te begrijpen dat zij een acceptabele, democratische en tolerante oplossing moesten vinden.''

,,Als de twee partijen tot de slotsom waren gekomen ieder zijn eigen kant op te gaan, volgens een bepaald spoorboekje en inclusief garanties voor de stabiliteit in de regio, dan zou niemand in Europa zich daartegen hebben gekeerd. Integendeel, dat zou een bewijs zijn geweest dat de regeringen van Servië en Montenegro verantwoordelijk genoeg zijn hun eigen problemen op een volwassen manier op te lossen. Nu hebben ze ons drie jaar extra gegeven om te rijpen, ons te helpen volwassen te worden.''

De christen-democraat gelooft niet dat ook maar iemand in Servië echt vertrouwen heeft in Het Akkoord van Belgrado; volgens hem een peperduur experiment -er moeten immers drie regeringen in stand worden gehouden- dat bovendien tot mislukken is gedoemd. Ook in de DOS-coalitie is er niemand gelukkig mee, beweert Protic.

,,We hebben het hier in Servië over bezuinigingen op de overheidsuitgaven, over stabilisering van het budget en dan moeten we de belastingbetalers uitleggen dat ze twee extra regeringen moeten financieren zonder een duidelijke reden? Dat is geen beste boodschap en dat was ons hoofdmotief bij de start van deze campagne.''

Het verzamelen van handtekeningen is niet genoeg om een referendum uit te schrijven. Daarover beslist uiteindelijk het Servische parlement en de kans dat dat ja zegt is uitermate klein. Protic erkent dat. Het referendum zelf is dan ook niet het belangrijkste doel van zijn partij.

,,Wij vinden het erg belangrijk om politiek stelling te nemen'', zegt hij. ,,We willen druk uitoefenen op andere politieke elementen, ook in de coalitie, om verantwoordelijkheid te nemen voor de overeenkomst die ze hebben getekend. Dus als het akkoord slaagt, dan wordt het ook op hun conto bijgeschreven, maar als het faalt, moet dat ze bij verkiezingen ook aangerekend kunnen worden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden