Veel scepsis over sociale dienstplicht in Frankrijk

President Macron had aanvankelijk plannen voor een dienstplicht met een meer militair karakter. Beeld AFP

Frankrijk gaat experimenteren met een sociale dienstplicht. Vanaf 2026 moet elke zestienjarige eraan geloven. ‘Wij doen wat we zeggen’, zo luidt het devies van de entourage van president Emmanuel Macron. En inderdaad wordt veel van zijn verkiezingsprogramma vrijwel letterlijk uitgevoerd. 

Maar dat geldt niet voor een korte dienstplicht die Macron beloofde. Het oorspronkelijke idee was dat voortaan alle achttienjarigen een maand in een kazerne van het leger of de gendarmerie doorbrengen. Dit zou een manier zijn om de diepe sociale en culturele scheidslijnen in het land te overbruggen en aldus de samenhang van de natie te versterken.

Na bezwaren van de legerautoriteiten ziet het uiteindelijke plan, bestemd voor zestienjarigen, er heel anders uit. De SNU (Service National Universel) bestaat uit twee perioden van twee weken. Het eerste deel is een ‘samenleef-programma’ dat de deelnemers afwerken in vakantiekampen, internaten of speciaal voor dit doel te bouwen onderkomens. Ze krijgen er ondermeer een EHBO-achtige cursus maar het is vooral de bedoeling dat men elkaar, onder leiding van studenten, leert kennen.

Tijdens de tweede periode van veertien dagen moet iedereen aan de slag bij een vereniging of niet-gouvernementele organisatie die actief is op het gebied van defensie, ouderenzorg, milieu, onderwijs of cultuur. Wie dat wil kan er (tot het 25ste levensjaar) nog een derde fase aan vastknopen van nog eens drie tot twaalf maanden.

Verplichte vakantiekolonie

Een eerste experiment met de SNU begint na de grote vakantie van 2019. Vanaf 2026 moet de sociale dienstplicht dan gelden voor alle ongeveer 800.000 kinderen die nu negen jaar oud zijn.

Het plan kan vooral rekenen op scepsis. Belangrijkste bezwaar van de critici is het reusachtige budget: de kosten van de eerste ‘interne’ fase zijn becijferd op 1,7 miljard euro. ‘Een waanzinnig bedrag voor een soort verplichte vakantiekolonie’, zo liet onder anderen de econoom Nicolas Bouzou weten op Twitter. ‘Terwijl we hoognodig moeten bezuinigen.’

Ook op de inhoud is veel kritiek. Een maand zou veel te kort zijn om in sociaal opzicht iets tot stand te brengen. En veel organisaties die werk voor al die jongeren moeten vinden, protesteren tegen het verplichte karakter van de SNU. Goede wil en inzet gaan niet samen met een verplichting, waarschuwen zij. Bovendien is het onmogelijk een voor iedereen nuttige stage te vinden die maar twee weken duurt.

Ook de oud-minister van onderwijs en filosoof Luc Ferry, die tien jaar geleden onderzoek deed naar een sociale dienstplicht, voorspelt de mislukking van een ‘in alle opzichten mesjogge plan’. ‘Toen zeiden alle betrokken al dat het geen zin heeft om jongeren te verplichten en dat niemand de mogelijkheid heeft deserteurs tot de orde te roepen’, schrijft hij in een opinieartikel.

Macron heeft kiezers van ‘rechts en ouderwets links’ willen paaien en zou nu gewoon op zijn schreden moeten terugkeren, concludeert Ferry. ‘Het is geen schande om te zeggen: ik heb er nog eens over nagedacht, maar dit wordt niks zo. Geld over de balk smijten terwijl er in zoveel sectoren een tekort is, is onverantwoord.’

Lees ook:

In Nederland wordt ook nagedacht over een maatschappelijke dienstplicht: goed idee?

De maatschappelijke dienstplicht wordt vrijwillig, maar levert eenieder die droomt van een baan als ambtenaar wel voorrang op. Is dat een goede prikkel? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden