Review

Veel pestdamp, weinig bloesemgeur

Dankzij retrospectieven rond het werk van regisseurs als Yasujiro Ozu, Kenji Mizoguchi en Shohei Imamura konden we de afgelopen jaren in Nederland uitgebreid kennismaken met de klassieke Japanse cinema. Voor andere geluiden, denk aan de pink pictures (Japanse pornofilms) en de beroemde yakuza-films (Japanse gangsterfilms) waren we eigenlijk altijd al aangewezen op het Rotterdamse Filmfestival. Met het uitgebreide Japanprogramma 'No cherry blossoms', waarin de genrefilm centraal staat, wordt dus geen lacune opgevuld, zoals wel wordt gezegd, maar een oude Rotterdamse traditie voortgezet.

Dat we de terugkeer van Nagisa Oshima, de Japanse regisseur van 'Merry Christmas, Mr. Lawrence' (1983), niet in Rotterdam mogen beleven is een kleine teleurstelling. Oshima, die door een verlamming dertien jaar geen films kon maken, zal met zijn nieuwste film 'Gohatto' (Verboden) aanwezig zijn op het Filmfestival van Cannes. Jammer, want de hoofdrolspeler is niemand minder dan de beroemde Japanse regisseur en acteur Takeshi Kitano die, zo belooft de film althans, als samoerai in het negentiende-eeuwse Kyoto met een enkele zwaardslag een kersenboom in volle bloei zal omhakken.

Vervolg op pagina 13

Veel pestdamp, weinig bloesemgeur

VERVOLG VAN PAGINA 11

Een mooiere verbeelding van het Rotterdamse themaprogramma 'No cherry blossoms' is eigenlijk ondenkbaar. Als het boegbeeld van de hedendaagse Japanse cinema is Takeshi Kitano wel te bewonderen in 'Kikujiro', een fraai gestileerde, melancholische 'roadmovie' dwars door Japan, waarin Kitano als de kluchtige en uitbundig getatoeëerde titelheld Kikujiro op verrassende wijze verlossing vindt. Het is een film met een hoog kersenbloesemgehalte, waarmee Kitano het imago van de ultieme yakuzafilmer, denk daarbij aan beeldschone maar ook uiterst bloederige genrefilms als 'Violent cop' en 'Sonatine', wil bijstellen. Het land van de rijzende zon doet bij Kitano duidelijk dienst als decor voor een sprookjesvertelling waaruit een bedwelmend zoete geur opstijgt.

Voor een wezenlijker bijdrage aan het themaprogramma moeten we het dan ook eerder zoeken bij een film als 'Audition', notabene geschreven door Tengan Daisuke, de zoon van de klassieke Japanse filmer Shohei Imamura en geregisseerd door het enfant terrible Miike Takashi. Wat begint als een alledaagse vertelling over een weduwnaar die via een auditie op zoek gaat naar een nieuwe levensgezellin, zal ergens halverwege het verhaal genadeloos ontsporen in een bloederige psychothriller: Een keurige volslanke balletdanseres gaat als een psychopatische moordmachine haar slachtoffer met chirurgische precisie te lijf.

Het is niet alleen een kostelijke ontmaskering van de geciviliseerde Japanse samenleving, maar tevens een verrassende variatie op het kantoorklerkendrama. Een verband met Takeshi Kitano is daarbij wel te vinden. Yamamoto Hideo die eerder het camerawerk van Kitano's Gouden Leeuwwinnaar 'Hanabi' verzorgde, betuigt zich in Takashi's 'Audition' de meester van de stilering. Hetzelfde geldt voor Takashi's tweede verrassing 'Dead or alive'. Zoals zo vaak draait het om een simpel gegeven een yakuza komt in botsing met een politieman, maar de bijna waanzinnige energie die Takashi in zijn thriller weet te leggen, tilt de film uit boven een doorsnee genreverkenning. Hij biedt ons als het ware een blik in de huiskamertjes van de befaamde Kabukiwijk in Shinjuku, een plek waar volgens Takashi de bloesemgeur eigenlijk altijd al verdrongen werd door krachtig walmende pestdampen.

Ook de onafhankelijke Japanse filmer Suwa Nobuhiro gunt ons met 'M/Other' een blik in een Japanse huiskamer. Takashi's duivelse cartooneske vondsten hebben hier wel plaats gemaakt voor een opmerkelijke realiteitszin. 'M/Other' is een psychologisch portret van een jonge vrouw die zich een paar weken ontfermt over het achtjarige zoontje van haar gescheiden vriend en die in de haar plotseling toegewezen rol van surrogaatmoeder in conflict raakt met zichzelf én met haar vriend.

Opmerkelijk is de tijd die Nobuhiro neemt om van zijn rondsloffende schaduwen uiteindelijk mensen van vlees en bloed te maken. De expressiviteit van een gezicht speelt daarbij eigenlijk geen rol. Alledaagse handelingen krijgen alle aandacht en de manier waarop Nobuhiro om zijn personages en zijn personages om elkaar heen blijven cirkelen, roept vooral het idee op met een nazaat van Antonioni te maken te hebben.

In het 'Japonaiserieën'-programma, waarin verschillende liefdesverklaringen aan Japan terugkeren, mag de Brit Mike Leigh aan de hand van zijn Gilbert & Sullivanbiopic het oude Japanse kabukitheater recreëren en de Amerikaan Jim Jarmusch mag zijn hoogst amusante 'Ghost dog: the way of the samurai' ophangen aan oude samoeraiwijsheden; de onafhankelijke Japanse cinema heeft duidelijk meer te bieden dan sushi en samoerai alleen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden