TaalTon den Boon

Veel onnette woorden van Jan Cremer zijn niet meer onnet

Deze week is schrijver Jan Cremer 80 geworden. Nog steeds wordt hij niet gerekend tot de literaire elite van ons taalgebied, maar zijn (sterke) verhalen zijn wel van grote betekenis geweest voor de ontwikkeling van onze taal. Niet dat hij zoveel taalvondsten aan het lexicon heeft toegevoegd. Zelfs het intrigerende woord flipstand – een seksuele variatie die nog altijd niet bevredigend is beschreven – heeft de Dikke Van Dale nooit gehaald. Zijn betekenis schuilt meer in de integratie in de literatuur en de omgangstaal van bestaande woorden uit wat destijds de volkstaal werd genoemd. Zo verrijkte hij met zijn ‘absolute bestseller’, ‘Ik Jan Cremer’, de woordenschat van honderdduizenden lezers met een waaier aan schutting- en taboewoorden.

Verrassende lijst

Een tijdgenote publiceerde in 1965 in ‘Hij Jan Cremer’ een lijst van ‘onnette woorden’ uit Cremers eerste roman. Het is een verrassende lijst. Naast naaien, pik en stront, woorden die we nog steeds vulgair vinden, staan er ook woorden in waarvan nu niemand meer zal verblikken of verblozen, zoals abortus, billen, borsten, erectie en vozen. En onnette woorden zonder seksuele connotatie (poen, rotzooi, slijmerd) beoordelen we hooguit nog als informeel.

Voor taalbeschrijvers is zo’n lijst een goudmijn, omdat hij laat zien hoe snel de gevoelswaarde van woorden kan veranderen. Ook de woorden die er niét in staan, maken zo’n lijst trouwens interessant. Waren joekelen (seks hebben), strijkstok (mannelijk geslachtsdeel) en vedel (vrouwelijk geslachtsdeel) in Ik Jan Cremer soms geen onnette woorden, omdat deze metaforen als eufemismen konden worden opgevat?

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden