Veel obstakels op weg naar Oekraïense vrede

Oekraïense militairen van het vrijwilligersbataljon Donbass nemen deel aan een operatie in de buurt van Loegansk (28 januari). Beeld afp
Oekraïense militairen van het vrijwilligersbataljon Donbass nemen deel aan een operatie in de buurt van Loegansk (28 januari).Beeld afp

Terwijl de onderhandelaars in Minsk in het holst van de nacht vochten tegen de slaap, leverden Oekraïense troepen en pro-Russische separatisten op de besneeuwde slagvelden van de Donbass een meer dan reële strijd op leven en dood. De gevechten gingen, ook nadat het nieuws van een nieuw staakt-het-vuren doorsijpelde, gewoon door. De kans lijkt gering dat de wapens zullen zwijgen voor zondagochtend, wanneer het in Minsk bereikte bestand formeel moet ingaan.

Pas vanaf maandag wordt duidelijk wat het moeizaam bereikte akkoord daadwerkelijk waard is. Als de strijd werkelijk luwt en zware wapens tot op veilige afstand worden teruggetrokken, dan betekent dat in ieder geval de redding van een zeker aantal mensenlevens, ongeacht of en hoe de overige in Minsk gemaakte afspraken zullen worden nageleefd.

Toen de betrokken partijen op 5 september vorig jaar in datzelfde Minsk tot een vergelijk kwamen, trad al in enkele uren een relatieve rust in. Die duurde echter niet lang, en aan beide zijden van de frontlijn is dat eerste bestand sindsdien systematisch weggehoond. Sinds begin september is er geen dag voorbijgegaan zonder vijandelijkheden.

Sprankje hoop
'Minsk-2' biedt niettemin een sprankje hoop het conflict in Oost-Oekraïne op vreedzame rails te zetten en mensenlevens te sparen. Maar zowel de Franse president Hollande als bondskanselier Merkel waarschuwen voor overmatig optimisme en benadrukken dat er nog veel werk voor de boeg ligt. De reden voor die voorzichtigheid ligt voor de hand. De obstakels op de weg naar een duurzame vrede zijn talrijk.

Sommige afspraken zijn een herhaling van zetten. In september spraken de partijen ook al af dat in het rebellengebied in overeenstemming met de Oekraïense wet lokale verkiezingen moesten plaatsvinden, maar de separatisten lieten vervolgens weten dat ze met Kiev niets te maken hadden en hielden hun eigen, door niemand erkende verkiezingen. Dit kan zich nu weer herhalen.

Nieuwe wetgeving
Beschuldigingen van Russische betrokkenheid bij de strijd zijn in Minsk nergens op papier vastgelegd. Hoewel is afgesproken dat 'buitenlandse gewapende groepen' en 'huurlingen' onder toezicht van de OVSE het grondgebied van Oekraïne moeten verlaten, blijft in het midden uit welk buitenland die groepen afkomstig zijn, hoe ze moeten worden geïdentificeerd en waarheen ze moeten vertrekken.

Na het ingaan van het bestand moet Oekraïne in ruil voor vrede snel nieuwe wetgeving aannemen die de afbakening van het rebellengebied en de brede amnestie moet regelen. Kiev moet ook weer pensioenen gaan uitbetalen en belastingen innen op rebellengebied, maar hoe dat er in de praktijk zal gaan is nog een raadsel. Rebellenleider Aleksandr Zachartsjenko van de Donetsk-republiek heeft fijntjes laten weten dat hij alle afspraken zal negeren als Oekraïne ook maar één verplichting niet nakomt, en de kans op dat laatste is om zuiver praktische redenen aanzienlijk.

De volgende horde is de Oekraïense grondwetshervorming, die beide 'volksrepublieken' een bijzondere status moet verschaffen. Pas als die vernieuwde grondwet - niet later dan eind 2015 - een feit is, krijgt Oekraïne volgens dit akkoord de volledige controle over de eigen oostgrens met Rusland.

Geen toezicht
Tot het eind van dit jaar is er dus, als voorheen, geen toezicht op het grensverkeer tussen Rusland en het rebellengebied en blijft ongehinderde Russische steun aan de rebellen in de vorm van militair materieel, munitie, brandstof en manschappen mogelijk. Rusland blijft die steun ten stelligste ontkennen,

Oekraïne zegt bewijzen te hebben dat zelfs in de nacht van de onderhandelingen in Minsk opnieuw veel Russisch wapentuig vanuit Rusland de grens heeft overschreden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden