Veel natuur en luxe villa's

Ondanks de oekaze uit het regeerakkoord om te stoppen met het Oostvaarderswold, gaat Flevoland door met de aanleg van deze mega-natuurverbinding dwars door de provincie. De ontwikkeling van 's lands grootste reservaat kan 6200 banen opleveren.

HANS MARIJNISSEN

Groene wetlands met meanderende beken tot aan de horizon. Paarden die in galop het water opspatten. Een zeearend die met zijn enorme spanwijdte cirkels draait, op zoek naar prooi. Aan de wand van het kantoor van gedeputeerde Marc Witteman van Flevoland is het al 2020.

Op een futuristische kaart staat een aaneengesloten natuurgebied van 15.000 hectare getekend, waarin een enorme verbindingszone de huidige Oostvaardersplassen in het noordwesten koppelt aan het Horsterwold in het zuidoosten. Aan de kant van Almere zal een tweede Gooi worden gerealiseerd, een lommerrijk gebied met villa's aan het water.

Toeristen kunnen met bootjes het gebied in, zoals dat nu in de Biesbosch gebeurt. En wie de duizenden herten en paarden bij het vallen van de avond wil bewonderen, boekt gewoon een arrangement in een van de luxe lodges. In 2020 kun je in Nederland op safari.

Voorlopig stoten de konikpaarden in de Oostvaardersplassen nog de neus tegen het hek dat de spoorverbinding Almere - Lelystad afschermt. Tussen dit natuurgebied en het Horsterwold ligt nu nog rechtlijnig agrarisch gebied, waarop maïs en bieten worden geteeld. Als het aan het kabinet lag, was dat zo gebleven. In de regeringsverklaring staat zelfs expliciet opgenomen dat het Oostvaarderswold, zoals de ecologische verbinding heet, níet zal worden aangelegd.

Toch gaat begin volgend jaar de eerste spade de grond in, en die is niet van een boer, maar van een natuurontwikkelaar. De provincie heeft ondanks de tegenwerking uit Den Haag de plannen doorgezet en is met nieuwe partners als het Wereldnatuurfonds (WNF) en het Flevo-landschap op zoek naar alternatieve financiering.

Van twee kanten wordt begonnen met de aanleg, met daartussen een strook van 120 meter doorsnee bestaande natuur. Daarna worden, afhankelijk van de gelden, percelen boerenland aangekoppeld en omgevormd tot natuur. Boeren die niet meewerken, zullen in uiterste nood worden onteigend. Totdat er uiteindelijk een ecologische zone van in totaal 1800 hectare is ontstaan. Het is de vraag of Witteman (PvdA) dat als bestuurder nog zal meemaken. Maar anders zal hij er misschien doorheen fietsen, of een weekendje verblijven in een van de wild-lodges.

De plannen voor de natuurverbinding dwars door de gehele provincie Flevoland heen, zijn er al jaren. "Ze zijn zelfs in opdracht van het Rijk ontwikkeld", zegt Witteman. "Zo'n zes, zeven jaar geleden kregen we als betrekkelijk kleine provincie opdracht voor dit heel grote project, en begonnen we met de verwerving van de grond."

Toenmalig minister Verburg gaf in de vorige kabinetsperiode zelfs aan dat het sneller moest, aldus Witteman. De bestemmingsplannen werden met spoed aangepast om de nieuwe situatie mogelijk te maken. Totdat het nieuwe kabinet met zijn regeerakkoord kwam dat een streep door het project zette. Staatssecretaris Bleker voegde daar nog eens aan toe dat vanaf dat moment geen enkele hectare landbouwgrond nog zou worden omgevormd tot natuur.

Ze schrokken zich dood op de burelen van het Provinciehuis in Lelystad. "Toch was er al snel het besef dat het kabinet wel wenste te stoppen met de aanleg, maar dat dit helemaal niet kón", zegt Witteman. "Alles hing met alles samen. Er was niet alleen sprake van natuurontwikkeling, maar ook van compensatie voor de aanleg van de nieuwe Hanzelijn, de aanleg van bedrijfsterreinen en woningbouw in Almere en de verbreding van de A6. Zonder die compensatie konden ook die projecten geen doorgang vinden. En dan heb ik nog maar even niet over alle verplichtingen die we in opdracht van het Rijk met derden zijn aangegaan."

De planning werd daarom, ondanks de oekaze uit Den Haag doorgezet, en het college van Flevoland zette afgelopen jaar de aanleg ook in het zogenaamde Provinciaal Inpassingsplan dat unaniem door Provinciale Staten is onderschreven.

De verbindingszone door Flevoland is op de eerste plaats van ecologische belang. Hij maakt onderdeel uit van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) die diverse beschermde natuurgebieden in Nederland aan elkaar moet koppelen, zodat plant- en diersoorten niet langer als the living death zitten opgesloten, maar zich kunnen verplaatsen. Die functie wordt alleen maar belangrijker in kader van de klimaatverandering.

Maar ook de specifieke groep van duizenden grote grazers in de kale Oostvaardersplassen heeft verbinding nodig. De commissie-Gabor die onderzoek deed naar het welzijn van de dieren in dit natuurgebied, stelde dat zij beschutting moeten kunnen zoeken bij extreem weer. Het Horsterwold aan de andere kant van Flevoland zou daarvoor zeer geschikt zijn.

Als de strook helemaal is gerealiseerd en ook Gelderland investeert in een ecoduct over de A28 onder Harderwijk, aan de andere kant van het randmeer, ontstaat uiteindelijk een gigantisch aaneengesloten natuurpark dat van Flevoland, over de Veluwe naar het Duitse Reichswald loopt. Dat is ook waarom het Wereldnatuurfonds (WNF) in de ontwikkeling investeert.

Volgens directeur Johan van de Gronden kan het Oostvaarderswold bijdragen aan de 'vermaatschappelijking' van de natuur. "In de achtertuin van Amsterdam en Almere en Lelystad kan wildernis ontstaan, zonder dat er te zeer hoeft te worden geknutseld, zoals in andere natuurgebiedjes gebeurt." De meeste natuurgebieden in Nederland liggen op arme zandgronden, het Oostvaarderswold komt op rijke zeeklei, die veel snelgroeiende vegetatie biedt waardoor grote kuddes kunnen overleven.

"We krijgen hier de kans om burgers die wildernisnatuur te laten ervaren." Ze mogen ín het gebied, waardoor zij volgens Van de Gronden de natuur meer gaan waarderen. "Die betrokkenheid van burgers hebben we nodig in een tijd waarin het landschap vooral wordt afgebroken. Wij bouwen hier weer iets op. Door de verbinding ontstaat in één klap het grootste natuurpark van Nederland en dat brengt een enorme ecologische verrijking teweeg."

Toch is het niet alleen de natuur die goed af is met de aanleg van het nieuwe park. Hoogleraar P. Tordoir van de afdeling geografie en planologie van de Universiteit van Amsterdam rekende door wat de economische effecten zijn. Hij schetst in een rapport de mogelijkheden om rond deze natuur 'de groene singel van de Randstad' aan te leggen, een park dat internationale allure moet krijgen en binnenlandse en buitenlandse toeristen kan aantrekken die er recreëren, maar ook op 'safari' kunnen gaan. Tordoir verwijst daarbij naar parken bij Barcelona en Kaapstad die eenzelfde functie hebben.

In diezelfde omgeving is plaats voor lommerrijke villaparken voor wat hij noemt 'de economische elite'. De Amsterdamse grachtengordel, het gebied tussen Amsterdam en de duinen en het Gooi zitten vol, het nieuwe Oostvaardersland zoals hij het gebied doopt zou nieuwe mogelijkheden bieden.

Daarnaast kan de nieuwe natuurverbinding tegen het Horsterwold een waterberging zijn. Het gebied vormt daar het 'putje van de polder', en kan bij extreem weer als zodanig dienen. Tel daarbij op dat het gebied een noodzakelijke compensatie vormt voor aanleg van bedrijfsterreinen, spoorwegen en wegen elders, en Tordoir komt tot de conclusie dat de aanleg van de strook hoogwaardige natuur Flevoland direct en indirect 6200 banen oplevert. "Die kunnen we hier goed gebruiken", zegt gedeputeerde Witteman met enig understatement.

Hoewel Flevoland de bestuurlijke vrijheid én de juridische verplichting heeft het Oostvaarderswold aan te leggen, is de terugtrekking van het Rijk wel een financiële aderlating. Witteman: "De kosten van de aanleg zijn beraamd op 400 miljoen euro, waarvan het Rijk eerder 240 miljoen heeft toegezegd. Op basis van die toezegging zijn we in Flevoland met het project begonnen.

"Maar er is nu een economische crisis en het kabinet moet bezuinigen. Daarvoor hebben we begrip en we willen ook meedenken. Maar vast staat dat er een aanzienlijk bedrag nodig blijft. In de onderhandelingen met het ministerie hebben wij aangegeven dat we met 100 miljoen minder toekunnen als we de natuurverbinding soberder maken, trager aanleggen en alternatieve financiers zoeken. Maar dat rijksgeld moet er wel komen."

Terwijl het Wereldnatuurfonds de kaarten nog tegen de borst houdt en geen concrete toezegging doet over de financiële bijdrage zolang niet duidelijk is hoeveel publiek geld beschikbaar is, dreigt een andere ontwikkeling roet in het eten te gooien. Het kabinet wil de verantwoordelijkheid voor natuur en beheer overdragen aan de provincies. Dat geldt ook voor de financiële kant . Het kabinet heeft daarover een principe-akkoord bereikt met het IPO, de koepel van provincies, die dit vóór 24 december moeten goed- of afkeuren. Ook de Tweede Kamer moet zich hierover buigen.

Witteman: "De vraag of wij overheidsgeld krijgen voor het Oostvaarderswold, en hoeveel dat zal zijn, is straks niet langer de verantwoordelijkheid van het Rijk, maar van de provincies. In die situatie is het voor ons erg moeilijk onderhandelen.

"Als de provincies zeggen dat de gelden gelijk over de twaalf verdeeld moeten worden, worden wij geconfronteerd met een molensteen die wij als Flevoland niet kunnen dragen. Maar ik hoop dat zij inzien dat juist in onze provincie voor elke euro het meeste natuur kan worden gecreëerd."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden