Veel is gelukt, maar de politieke cultuur veranderde niet

Hij zei nog net niet dat de prima staat waarin de Verenigde Staten verkeren helemaal aan hem te danken was. Maar in zijn laatste State of the Union had president Barack Obama dinsdagavond weinig goede woorden over voor de bijdrage van de Republikeinen aan de ontwikkelingen van de laatste zeven jaar.

Of het nu gaat over het economische herstel, de aanpak van het klimaatprobleem of de strijd tegen terrorisme, in zijn rede tot het Congres schilderde Obama een scherp contrast tussen wat hij gedaan en voorgesteld had, en de plannen die door Republikeinse presidentskandidaten over de hoofden van de kiezers worden uitgestort. Wat de VS in Irak en Syrië doen noemde hij zonder bescheidenheid "de slimme aanpak, een geduldige en gedisciplineerde strategie die elk element van onze macht gebruikt". Een macht die volgens hem trouwens helemaal niet aan het afkalven is; dat is even onzinnig als zeggen dat de economie er slecht voor staat of dat het klimaat niet warmer wordt.

Zo nu en dan kon je tussen de regels door horen wie Obama op de korrel had.

"Als politici moslims beledigen, maakt ons dat niet veiliger." Dat was tegen Donald Trump. "Oproepen om een bommentapijt op burgers te gooien werken misschien als soundbite op tv, maar het maakt niet veel indruk op de rest van de wereld." Dat kon Ted Cruz in zijn zak steken.

Maar er was één politicus die Obama bij naam de mantel uitveegde, en dat was hijzelf. In een bijzondere afsluiting van zijn rede betreurde hij dat onder zijn presidentschap de achterdocht tussen Democraten en Republikeinen alleen maar is toegenomen.

Dat is een bittere pil voor een president die campagne voerde onder het motto 'Verandering', en daarmee niet alleen doelde op het beleid, maar ook op de politieke cultuur.

Hij had gemakkelijk met de vinger kunnen wijzen naar de Republikeinen, die al zeven jaar lang bijna alles afwijzen wat hij voorstelt, zelfs als het ooit hun eigen standpunt was. In plaats daarvan wees hij op de praktische kanten van het Amerikaanse politieke systeem die polarisatie in de hand werken. Districten waarvan de grenzen zo getrokken zijn dat maar één partij kan winnen, zodat een Congreslid bovenal de achterban van zijn eigen partij tevreden moet stellen. Campagnes die alleen te betalen zijn dankzij giften van bedrijven en rijken, die een ander dan het in ruil beloofde standpunt niet waarderen.

Dat moet veranderen, vindt Obama. Maar bij die districtsgrenzen hebben de zittende Congresleden belang. En met het reguleren van campagnegiften heeft het Hooggerechtshof niet veel op. Als de kiezers verandering willen, zei Obama, zullen ze dat moeten eisen. Het kiezen van een goede president is niet genoeg.

Peilingen laten zien dat ons aanzien in de wereld hoger is dan toen ik in dit ambt werd verkozen.

Het is een van de weinige dingen die ik betreur van mijn presidentschap - dat de rancune en het wantrouwen tussen de partijen slechter zijn geworden in plaats van beter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden