Veel Iraakse oudheidkundige schatten in buitenland

DEN HAAG - De cultuurschatten uit de islamitische bloeitijd van Irak zijn vooral bewaard gebleven in steden elders in de wereld. Daardoor is de brand in de Nationale Bibliotheek in Bagdad, waarbij ook islamitische handschriften zouden zijn verast, wel een culturele ramp maar niet van dezelfde orde als de roof en vernietiging van kunstschatten uit het antieke Mesopotamië.

Professor J.J. Witkam, hoogleraar handschriftkunde van het Midden-Oosten en conservator van de oosterse afdeling van de universiteit van Leiden, vindt de berichten nog te vaag om stellige uitspraken te doen. Maar ook als de ergste vermoedens juist zouden blijken te zijn, dan betekent dat niet dat in een klap de overblijfselen van de 'gouden eeuw van Bagdad' zijn vernietigd, want die liggen al sinds lang in niet-Iraakse musea, verspreid over de hele wereld.

Bagdad, gesticht in 762, beleefde in de eerste eeuwen van zijn bestaan een enorme culturele bloei. Onder bescherming van de Abbasidische kaliefen zetten vertalers bijna alle Griekse filosofische en wetenschappelijke geschriften om in het Arabisch. De vertalingen leverden de grondstof voor de ontwikkeling van een eigen wetenschap, die later, ook weer in vertaling, een geweldige stimulans gaven aan het middeleeuwse Europa.

Witkam: ,,Het Bagdad van nu heeft alleen de naam nog gemeen met het oude Bagdad. Bagdad heeft wel vaker wat meegemaakt. Halverwege de dertiende eeuw verwoestten de Mongoliërs de stad. Volgens de verhalen kleurde het water van de Tigris zwart van de inkt. Ik geloof niet dat dat kan, maar zulke verhalen geven wel aan wat er toen aan de hand was. Overigens waren tal van mensen al voor de Mongolenstroom gevlucht, met medeneming van hun handschriftenverzamelingen, die vervolgens vooral in Damascus en Cairo terechtkwamen. Daar werd voortgebouwd op de geleerdheid van Bagdad. Vanaf de zestiende eeuw verhuizen veel handschriften naar Istanbul, de hoofdstad van het Ottomaanse Rijk.''

Vanaf de zeventiende eeuw belandden ook handschriften in Europa. Een Nederlandse consul kocht halverwege de zeventiende eeuw op de markt in Istanbul duizend handschriften van hoge kwaliteit, die hij naliet aan de Universiteit van Leiden. Bagdad werd 150 jaar na de Mongoliërs nog eens grondig verwoest, waarna het een bescheiden provinciestad in het Ottomaanse Rijk werd. Witkam wil niet geringschattend doen over de 'Bagdadcollectie' van handschriften maar ,,een directe lijn met het oude Bagdad is er niet''. Daarbij komt dat het aantal oorspronkelijke handschriften uit die bloeitijd klein is. Witkam: ,,Van de handschriften uit de negende eeuw zijn er in de hele wereld niet meer dan dertig tot veertig bewaard gebleven.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden