Veel geest is er niet bij in 2000

Israël maakt zich, net als Rome, op om twintig eeuwen christendom te gedenken. Groots wordt het allemaal. Maar achter alle spektakel gaat een minder vrolijke dagelijkse werkelijkheid schuil: in het heilige land gedijt het christendom allerminst. De kerken gaan proberen de pelgrims ook iets van die werkelijkheid mee te geven.

Onder alle poeha van de Israëlische overheid over het toeristisch spektakel in het millenniumjaar - een soort 'Olympische Spelen voor pelgrims' - blijven de kerkleiders van Jeruzalem wat wrang en sceptisch. Tegen beter weten in hopen ze dat de toon van het millenniumjaar niet zal worden gezet door de mensen die het evenement vooral zien als een melkkoe.

,,Wij geloven dat de cijfers over de toevloed van pelgrims nogal overdreven zijn,'' zegt bisschop Munib A. Younan. Zijn Evangelisch lutherse kerk van de verlosser in de oude stad van Jeruzalem ligt maar een paar stappen verwijderd van de Heilige Grafkerk. ,,Maar hoeveel pelgrims er ook toestromen, wij zijn niet bang overlopen te worden door bezoekers. Veeleer heerst er een algemene angst dat het millennium wordt beschouwd als één grote commerciële aangelegenheid, zodat de geest van pelgrimage en de betekenis van Gods incarnatie (in Jezus), die toch herdacht wordt in het millenniumjaar, verloren gaan in het tumult.''

,,Het is bedroevend om te moeten constateren, maar veel mensen zien het jaar 2000 enkel en alleen als een kans om goede zaken te doen,'' zegt Wadie Abunassar, van het algemene secretariaat voor het 'Grote Jubeljaar 2000' van de rk kerk, hem na. ,,Wij in de rk kerk zien het jubeljaar als een jaar van verzoening, van dialoog, als een jaar met een unieke spirituele dimensie. Het is eerst en vooral een religieuze gebeurtenis, en het heeft universele menselijke betekenis. Maar niet iedereen begrijpt of waardeert dit aspect ervan.''

Dit alles wil niet zeggen dat de grotere kerken in Jeruzalem niet, net als de Israëlische regering, allang een heel programma hebben klaarliggen voor de pelgrims. Het 'Grote Jubeljaar 2000', de voorbereidingscommissie van de rk kerk die zijn blik zowel op Rome als op Jeruzalem richt, is het best-gefinancierde en -georganiseerde planningsapparaat voor de millenniumvieringen. Het heeft een achttien pagina's tellende kalender uitgegeven waarop alle missen, processies en wakes worden vermeld, die de katholieke groeperingen in heilige plaatsen in Israël, Palestina en Jordanië op het programma hebben staan. Toch zijn de kerken in Jeruzalem, als aanvulling op de puur reiligieuze kanten van hun activiteiten, geïnteresseerd in het toevoegen van een forse 'vleug menselijkheid' aan de ervaring van peligrims in het heilige land.

,,Wij bieden een alternatief toeristisch programma aan, dat pelgrims in de gelegenheid stelt mensen te ontmoeten in Jeruzalem, Bethlehem en Ramallah,'' legt de lutherse bisschop Younan uit. ,,Individuen of groepen die van te voren contact met ons opnemen kunnen een paar nachten logeren in gastgezinnen en zo een indruk krijgen van hoe het is om als christen in het heilige land te wonen.''

Het klinkt aantrekkelijk, een snel antwoord op de vraag hoe het is om dag in dag uit te verkeren op de plaats waar een van de grootste verhalen uit de menselijke geschiedenis zich heeft afgespeeld. Maar waar het de bisschop om is begonnen, heeft weinig te maken met een aantrekkelijk plaatje: de christelijke gemeenschappen van Jeruzalem en de gebieden onder Palestijns gezag verliezen jaarlijks duizenden leden door emigratie. Dat is hoofdzakelijk te wijten aan de ontoereikende huisvesting in Jeruzalem en aan de beroerde economische situatie op de westelijke Jordaanoever.

De komst van de Palestijnse autoriteit in de plaatsen op de westelijke Jordaanoever en in grotere steden heeft geen enkele verbetering aangebracht in dit beeld. Bethlehem en de naburige steden Beit Jalla en Beit Sahur - vanouds de christelijke centra op de westelijke Jordaanoever - hebben geen christelijke meerderheid meer. En de uittocht gaat door aangezien meer en meer jonge christelijke Arabieren, vaak beter opgeleid en kosmopolitischer dan hun islamitische buren, zich voegen bij familieleden in de Verenigde Staten, Canada, Australië en Zuid-Amerika (vooral in Chili gedijt de Palestijnse populatie erg goed).

Net als de lutheranen biedt ook de katholieke kerk haar pelgrims de gelegenheid het leven in een of meer plaatselijke parochies mee te maken. Zij is minder subtiel dan de lutheranen in het verwoorden van de benarde situatie van de christenen in het hart van het christendom: ,,Onze situatie hier, rondom de heilige plaatsen, en vooral in de Palestijnse gebieden, blijft tamelijk moeilijk,'' staat er te lezen in de informatie van de kerk onder de rubriek 'Het Jubileum en Vrede in het Heilige Land'. ,,Ons dagelijks leven is vol problemen en angst: almaar controles, arrestaties, streng en hooghartig militair gezag, afsluiten van gebieden, toename van de werkloosheid en moeilijkheden met de voedselvoorziening veroorzaken economische verstikking, frustratie en wanhoop . . . Jeruzalem, het middelpunt van onze gebeden, is altijd onderworpen aan veiligheidsmaatregelen die veel van onze gelovigen buiten de stad houden.''

We zijn de Israëlische autoriteiten erkentelijk dat zij zich opmaken de pelgrims te verwelkomen, 'maar we herinneren hen er wel aan dat het allerbelangrijkste is de dochters en zonen van dit land te verwelkomen en de militaire blokkades te verwijderen die een permanente barricade zijn geworden voor hun geloof en gebed.''

Ook al lopen ze dan terug in aantal, raken ze steeds meer geïsoleerd en voelen ze zich misschien veronachtzaamd door hun moederkerken, en zeker door hun eigen kuddes, de christelijke gemeenschappen in het heilige land doen toch in ieder geval hun best om tenminste tijdens het millenniumjaar hun profiel op te poetsen. Als zij dan al niet kunnen instaan voor de heiligheid van de ervaring, of op wonderbaarlijke wijze toch nog een sfeer weten te creëren van religieuze en politieke verzoening, dan kunnen ze misschien op zijn minst een beetje meer aandacht krijgen voor de benarde situatie waarin zij verkeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden