Veel energie voor Verdi's tragische operaheldinnen

Julidans/ICK Amsterdam

'Double Points: Verdi' Emio Greco en Pieter C. Scholten ****

Ze lijken met hun trenchcoats op socialites, de diva's van nu, zoals de drie danseressen Susan Tunca, Kelly Hirina en Helena Volkov met een glaasje aan ieder hun eigen terrastafeltje zitten. Geplaatst aan weerszijden van een verhoogde dansvloer, te midden van het publiek dat aan vier kanten is opgesteld en ze van alle kanten kan bekijken.

De danseressen draaien een vinger over de rand van hun glas, tot de klanken gaan rondzingen: de ouverture op wat een louterende strijd zal gaan worden. De voortekenen daartoe zien we al in de manier waarop ze toilet maken; ze doen denkbeeldige make-up op met geaffecteerde, divaëske handbewegingen, maar onder hun avondrobe worden kniebeschermers aangedaan.

In hun nieuwste dansstuk 'Double Points: Verdi' van ICK Amsterdam stellen de choreografen Emio Greco en Pieter C. Scholten vrouwelijke 'energie' centraal aan de hand van Giuseppe Verdi's tragische operaheldinnen. Het is een logisch vervolg op 'Rocco' uit 2011, dat toen een krachtige verkenning van broederliefde was. In zo'n zelfde boksring, maar dan zonder touwen als afbakening, doen de dames niet onder voor hun mannelijke voorgangers. Als Verdi's Violetta uit 'La traviata', Giovanna uit 'Giovanna d'Arco' en Desdemona uit 'Otello' - sopraanrollen die tragisch waren omdat ze eindigden in de dood - zijn ze tegelijk een statement van vrouwelijke onverzettelijkheid.

Verdi's aria's, in historische opnames van de iconische diva's Maria Callas, Renata Tebaldi en Joan Sutherland, waren de gecomprimeerde uiting van het gevoelsleven van de vrouw die was gevangen in een net van maatschappelijke verwachtingen.

Analoog aan de strijd die in aria's als 'Addio del passato' ('La traviata') of 'Ave Maria' ('Otello') resoneert, zien we de danseressen uit hun rol van operadiva vallen om hun eigen identiteit te bevechten, ook al weten ze dat ze dat met de dood bekopen. In hun danstaal zit het helemaal: een niet mis te verstane kracht, omrand door grote kwetsbaarheid. Golvende torso's waar rillingen in ontstaan, vloeiende ledematen die venijnig sidderen.

Iedere danseres heeft haar eigen karakter - Tunca als sterk-tanige Jeanne d'Arc draagt op een moment een maliënkolder als sluier, maar veel verder gaan de directe verwijzingen gelukkig niet. Ruim baan om met 'Libera me' uit Verdi's 'Requiem' als één grote getuigenis van universele vrouwenpower te besluiten.

Een aansprekend concept, heldere uitwerking en fantastische danseressen; deze productie is aangekondigd als 'voorstudie' van een toekomstige grote productie met Opera Zuid. Dat belooft dus wat.

Klassiek

Kit Armstrong en Residentie Orkest ****

Hij schijnt zich graag te buigen over lastige wis- en natuurkundevraagstukken, maar bovenaan het prioriteitenlijstje van Kit Armstrong (1992) uit Londen staat de muziek. De trits met composities van zijn hand bevat onder meer een symfonie en een concert voor klarinet en orkest, en daarnaast ziet zijn agenda als pianist er ook aardig gevuld uit.

Wanneer je de aandacht hebt weten te trekken van Alfred Brendel, heb je heel wat in je mars. Armstrong krijgt al jaren wijze lessen van deze klaviergrootheid, en dat terwijl Brendel toch buitengewoon nauwgezet met zijn tijd omspringt. In het Amsterdamse Concertgebouw zat de knaap voor het eerst op het podium van de Grote Zaal: een kaarsrechte rug, het hoofd fier omhoog, de blik communicatief op het Residentie Orkest gericht.

Hij wist precies wat hij wilde in het Pianoconcert van Schumann, en nam de tijd en ruimte die hij daarvoor nodig had. Zwoegen en zweten op de romantische partituur? Welnee, het hoge register tinkelde transparant, volkomen natuurlijke souplesse gaat bij Armstrong gepaard met een gespierde aanslag van jonge vingers. Tikje vroegwijs en bedachtzaam, maar wat zou het?

Dirigent Claus Peter Flor zat op een iets andere golflengte en haalde met de orkestmusici niet dezelfde charme als zijn gastspeler, de muzikale lijnen liepen weleens uit elkaar.

Het Haagse orkest boog zich ook over Schuberts Negende symfonie, de 'Grote', die met een hemelse lengte, volgens Schumann. Hemelse klanken ook, vaak mooi slank aangezet door de musici. Aan het begin lag er enige nadruk op een degelijke aanpak, best voorzichtig, die de uitvoering in de loop van de delen toch deed uitgroeien tot een gedreven, solide bouwwerk. Na zo'n wereldcompositie waren we het Adagio voor strijkers van Barber bijna vergeten, hoewel deze publiekstrekker zeer fraai over het voetlicht werd gebracht.

Dit concert in de Robeco SummerNights vormde de seizoensafsluiter van het Residentie Orkest, een gezelschap dat in de toekomst met een kleinere formatie en minder rijkssubsidie door moet. Voor een aantal orkestleden was dit het afscheidsconcert.

Toneel/Over het IJ

In Limbo Berg&Bos **

Op een veldje omringd door grote, leegstaande kantoorgebouwen twijfelt reclamemaker Jaap aan de zin van zijn bestaan. In een vlaag van verstandsverbijstering die waarschijnlijk te wijten is aan een vroege midlifecrisis, schijnt zijn werk hem futiel toe, zijn bestaan mislukt en de relatie met vriendin Lisa beperkend in zijn vrijheid. Hoezeer Lisa en zijn überkapitistische baas Rob ook lichtpuntjes proberen te tonen, Jaap blijkt niet zo makkelijk uit zijn depressie te krijgen.

Dat is zo'n beetje het uitgangspunt van de lichtvoetige voorstelling 'In Limbo' dat het gezelschap Berg&Bos toont op Festival Over het IJ. Een echte festivalvoorstelling is het: slim gemaakt, muzikaal en humoristisch en met precies genoeg maatschappelijk engagement voor tussen de rosé en het biologische frietje door.

Daarmee blijft de voorstelling wel aan de oppervlakte, en dat is jammer, omdat de theatermakers meer in hun mars lijken te hebben. Ook de thematiek leent zich voor een iets preciezere uitwerking. Zo levert Jaaps mentale inzinking vooral grappige momenten op en rake oneliners. Voor een even geestig als naargeestig personage als Jaaps baas Rob draait een acteur van het niveau van Paul R. Kooy zijn hand niet om. Die weet precies hoe je een festivalpubliek moet bespelen en ze een goedgemutste avond moet bezorgen.

Maar daardoor komt 'In Limbo' niet toe aan de toch intrigerende vraag waar Jaaps lijden nou precies door veroorzaakt wordt. Het ene moment wordt gesuggereerd dat het de nutteloosheid van het bestaan is en de nietigheid van de mens in het heelal. Het andere moment echter sombert Jaap weer over de oplichterij van de reclamewereld en het kwaad dat kapitalisme heet. Of wringt toch de moeizame vaste relatie met de licht-hysterische Lisa? Helder wordt het nooit, omdat de oneliner of de grap altijd weer de voorrang krijgt op het opbouwen van een intrigerend en begrijpelijk personage. Dat maakt de voorstelling nogal rommelig.

De verdieping moet vooral komen van de zingende merel in de tuin (muzikant Jan Groenteman). In mooie, melancholische liedjes probeert hij de ongrijpbare emoties van Jaap te vangen. En dat levert dan weer prachtige momenten op van vier meerstemmig zingende personages tegen de even bizarre als poëtische achtergrond van een braakliggend veldje, een lelijk kantoorpand en een in het IJ zakkende avondzon.

Festival Over het IJ nog tot en met 14 juli. NDSM-werf, Amsterdam-Noord

foto's Alwin Poiana

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden