Veel Duitse kinderen leven jarenlang in armoede

Beeld ANP XTRA

Kinderarmoede blijkt in Duitsland een chronisch probleem waaraan de economische voorspoed weinig verandert.

De Duitse economie staat er goed voor, jaar op jaar noteert de overheid een overschot op de begroting. Maar dat wil niet zeggen dat de bevolking het makkelijk heeft. Uit langdurig onderzoek van de stichting Bertelsmann blijkt dat twintig procent van de kinderen continu of regelmatig in armoede leeft. Nog eens tien procent van de Duitse kinderen krijgt tijdelijk met armoe te maken.

Armoede is een bekend fenomeen in Duitsland, het was een thema bij de recente verkiezingen. Maar eerdere onderzoeken waren momentopnames, zegt projectleider Sarah Menne van Bertelsmann. “Nu hebben we voor het eerst tal van gezinnen langdurig kunnen volgen. De schokkende uitkomst is dat armoede voor twee derde van de getroffen kinderen blijvend is.”

Stichting Bertelsmann werkte samen met het Instituut voor Arbeidsmarkt- en Beroepsonderzoek (IAB). Vijf jaar lang bekeken de onderzoekers jaarlijks de situatie van 3180 kinderen en de inkomsten van hun ouders. Door dezelfde gezinnen meerdere jaren te volgen, kun je zien hoelang de armoede duurt. Sommige gezinnen ontsnappen er tijdelijk aan, voor de meesten is er geen uitweg.

Drie groepen

Drie groepen worden in het bijzonder getroffen: kinderen van alleenstaande ouders, kinderen met minstens twee broers of zussen en kinderen met laagopgeleide ouders. De cijfers suggereren dat mensen met een migrantenherkomst relatief veel armoede lijden, zegt projectleider Menne, maar de definitie van ‘migrant’ was in het onderzoek te algemeen om verdere uitspraken te kunnen doen.

Van armoede is sprake als het gezin moet rondkomen van overheidssteun of van minder dan 60 procent van het doorsnee nettogezinsinkomen. Voor een alleenstaande ouder met kind is dat bijvoorbeeld 1214 euro, voor twee ouders met twee kinderen 1961 euro. Uitkeringen liggen wat lager.

Arm zijn in Duitsland betekent niet dat kinderen dakloos zijn, al kunnen de huizen vochtig zijn of te klein om rustig huiswerk te maken. Ook lijden ze geen honger, al eten ze vaak niet zo gezond. Arme kinderen zijn vooral afgesneden van sociale en culturele activiteiten, en zeggen relatief vaak nee op vragen als: heb je voldoende winterkleren? Staat er thuis een wasmachine of een computer met internet? Is het mogelijk maandelijks te sparen of om vriendjes te laten mee-eten? Ga je eens per jaar een week op vakantie?

Grote gevolgen

Armoede heeft grote gevolgen, bleek uit eerder onderzoek van de stichting. Kinderen van arme ouders blijven vaker zitten, halen lagere cijfers en diploma’s. Op die manier kan armoede erfelijk zijn. “Kinderen kunnen zichzelf niet uit de armoede bevrijden”, aldus bestuurslid Jörg Dräger van Bertelsmann, maar de politiek kan het evenmin. 

Behandel kinderen niet langer als kleine volwassenen, adviseert Dräger, maar stel hun behoeften centraal. Beperk de bureaucratie, creëer een ‘one stop shop’, voegt project-manager Menne toe. “Nu moeten gezinnen tal van loketten langs, wat ze tijd en geld kost.” Bied elk gezin maximaal één hulpverlener en zorg ook voor betere ondersteuning in het onderwijs.

Die wensen komen bovenop de noodzaak van een hoger inkomen. Door hervormingen van Gerhard Schröder, de vorige bondskanselier namens de SPD, is de Duitse economie gaan draaien, maar ontstond er ook een onderklasse van werkende armen. Duitsers die niet verder komen dan de zogenoemde ‘mini-jobs’ verdienen een paar honderd euro per maand. De economische voorspoed en de dalende werkloosheid hebben weinig veranderd aan het chronische probleem van kinderarmoede, aldus Bertelsmann.

De stichting werd veertig jaar geleden opgericht door de Duitse media-ondernemer Reinhard Mohn om participatie en samenhang in de maatschappij te bevorderen. Met dit onderzoek hoopt de stichting het beleid van de nieuwe regering te beïnvloeden, zegt Menne. Momenteel onderhandelen de christen-democratische CDU/CSU, de liberale FDP en de Groenen hierover.

Uit onderzoek van de Kinderombudsman bleek dat in Nederland één op de negen kinderen opgroeit in armoede. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden