Vechten tegen taboes

Wereldwijd studeren nu meer vrouwen dan mannen. Uiteindelijk zal zelfs in het conservatieve Zuid-Korea de vrouwonderdrukkende leer van Confucius moeten wijken.

In Nederland is dit jaar 51,2 procent van de bijna 250.000 studenten vrouw. En Nederland is geen uitzondering. Jonge vrouwen zetten op alle universiteiten wereldwijd (uitzondering: Afrika) inmiddels hun inhaalslag om in een zegetocht. Die ontwikkeling zal grote gevolgen hebben op huwelijkspatronen, de werkvloer, politiek en cultuur.

Ook in Zuid-Korea stomen studentes gestaag op richting vijftig procent en meer. Maar de combinatie zorg en werk blijft er voor vrouwen te zwaar, deels omdat mannelijke werkgevers hen niet voor vol aanzien. Van 1910 tot 1945 was het land bezet door autoritair Japan, waarna nog een dictatuur volgde die pas in 1987 eindigde. Geen ideale voedingsbodem voor feminisme. Emancipatie is er beperkt gebleven tot een kleine elite en wat wetswijzigingen; het heeft de samenleving niet wezenlijk veranderd zoals in het Westen.

De cijfers spreken boekdelen: in 1980 ging 70 procent van de meisjes naar de middelbare school, en studeerde slechts 6 procent verder. Maar in 2012 haalde 95 procent van de meisjes een middelbare schooldiploma, en ging 85 procent naar de universiteit - een uitzonderlijk hoog aantal. Toch steeg de arbeidsparticipatie niet navenant mee. Die was 40 procent in 1980, maar blijft 34 jaar later nog steeds onder de 50 procent steken.

Een gevaarlijke verspilling voor een land dat vergrijst en alleen al daarom vrouwen op de arbeidsmarkt hard nodig heeft. Hoe kan dat toch, is de vraag aan hoogleraar Chang Pilhwa van Ewha in de hoofdstad Seoul, 's lands eerste vrouwenuniversiteit, opgericht in 1886 en met 25.000 studentes uitgegroeid tot één van Zuid-Korea's topuniversiteiten. "Pas rond de eeuwwisseling werd hier de wet afgeschaft dat de man het hoofd van een huishouden is", zegt Pilhwa. "De vrouwonvriendelijke waarden van Confucius (Chinese filosoof uit zesde eeuw voor Chr, red.) zijn nog heel sterk. De mannen gebruiken die om stevig in het zadel te blijven. Niemand zal het hardop zeggen, maar nog steeds leeft hier het idee dat mannen geschikter zijn voor publieke functies."

Zuid-Korea bungelt al jaren onderaan de genderstatistieken van de OECD, de Organisatie van ontwikkelde landen. Het heeft amper vrouwen op invloedrijke plekken in bedrijfsleven of politiek. "Als het gebeurt, zijn het familieleden, zoals bij Hyundai en Samsung. En zelfs president Park Geun-hye heeft het vooral gered door de naam van haar vader, oud-dictator Park Chung-hee."

Het mooie van doceren op een vrouwenuniversiteit is voor Chang dat je het potentieel bij vrouwen zo duidelijk ziet: "Maar later trouwen en verdwijnen ze." Op zijn Hollands: zonde. "Vrouwen zijn gemotiveerd, hoog opgeleid, capabel. Maar de studentes van Ewha hebben altijd gemengde boodschappen meegekregen." Hun moeders mochten destijds niet werken en pushen de dochters - zelf gefrustreerd - om het anders te doen. "Maar mama zegt ook: trouw een goede man."

Dat blijft anno 2014 het hoofddoel voor veel studentes in het hiërarchische land, waar je als heterovrouw zelfs je eigen partner met 'oppa' (oudere broer) moet aanspreken, en het woord echtgenote nog steeds 'huispersoon' betekent. De generatie onder de veertig gebruikt het Engelse woord 'wife' om die lading te omzeilen.

Er is volgens onderzoekster Yuwa Hedrick-Wong een duidelijk verband tussen afronden van de middelbare school en toenemende arbeidsparticipatie. Maar meer afgestudeerde meiden betekent niet evenredig meer vrouwelijke werknemers.

Een paar redenen: werkgevers en mannelijke collega's in Zuid-Korea zijn seksistisch, vrouwen krijgen minder salaris voor hetzelfde werk. "En zolang zorg en werk niet te combineren zijn, blijft de keus je baan eraan te geven verleidelijk", zegt Chang. Dus treden vrouwelijke dertigers en veertigers massaal uit.

Economisch zelfstandig
Wellicht dat de moeders van morgen hun dochters met één boodschap zullen aansporen, namelijk economisch zelfstandig worden?

Chang: "Over tien à twintig jaar zul je zeker een ander beeld zien. Vrouwen hebben nu al meer zelfvertrouwen en rolmodellen. Bij journalisten en artsen zie je de vrouwen oprukken. Bij juristen en hogere ambtenaren is het al half-half, bij lagere ambtenaren is 70 procent vrouw. Steeds meer bedrijven zullen flexibeler moeten worden."

In het volgens Chang conservatiefste overheidsapparaat, de aanklagers bij justitie, is zojuist een vrouw benoemd die verandering op de werkvloer moet bewerkstelligen ten gunste van het familieleven. Chang: "Dat is echt een doorbraak. Omdat je dan getalsmatig niet meer om vrouwen heen kunt."

'Als ik meer zou verdienen dan mijn man, zou dat druk geven'
Son Yeon-ji (21) studeert politicologie

"Over trouwen had ik nooit zo'n positief idee vanwege al het geruzie van mijn ouders. Mijn moeder heeft alles onder controle, mijn vader verdient het geld. Voor mannen is het ego heel belangrijk. Misschien dat het tussen hen niet ging vanwege haar sterke karakter.

Maar mijn mening is veranderd toen ik mijn vriend ontmoette. Het is ook eenzaam om alleen te sterven, zonder huwelijk leid je een heel ander leven.

Er zijn in Korea wel wat samenwoners, maar dat is toch minder stabiel. Als je trouwt, ben je door de wet aan elkaar verbonden. Ik ben christen, dat speelt ook mee. Mijn vriend is Belgisch, hij is 28. We hebben het erover gehad, hij vindt dat de man het hoofd van het huishouden moet zijn.

Voor ik trouw, wil ik mijn carrière van de grond krijgen. Mijn droomuniversiteit is Leiden, daar wil ik afstuderen in internationale betrekkingen. Later wil ik werk doen ten bate van vluchtelingen, bijvoorbeeld bij de VN.

Kinderen wil ik krijgen voor ik 31 of 32 ben, anders wordt het zwaarder. Wat mijn partner voor opleiding doet, maakt me niet uit, als het maar van enig niveau is. Hij moet trouw zijn, en van me blijven houden. Diversiteit van persoonlijkheden en ervaringen is goed, ook voor de kinderen. Tja, stel dat ik meer zou verdienen dan mijn man, dat zou veel druk geven. In het algemeen willen mannen meer controle hebben.

Mijn ouders weten niet dat wij samen door willen. Mijn moeder is namelijk tegen een gemengd huwelijk, zij wil kunnen communiceren met haar schoonzoon. Mijn vader laat me meer vrij, hij steunt me doorgaans.

Kinderen moeten bij hun moeder zijn, dus dat betekent dat ik er tegen die tijd twee of drie jaar tussenuit ga."

'Mijn ouders willen dat ik direct na mijn afstuderen trouw en kinderen krijg'
Park Seung-ri (24) studeert statistiek

"Tussen mijn 28ste en mijn 30ste wil ik trouwen. Met iemand van wie ik hou. Die wil reizen, en christen is, net als ik. Iemand met passie en een visie. Zijn opleiding? Universiteit hoop ik, maar het maakt me niet echt uit, want ik ga veel verdienen. Dus is het niet zo belangrijk wat hij verdient. Geld maakt me ook niet zoveel uit. Als hij maar een goede vader is en liefdevol.

Met mijn ex-vriend had ik veel conflicten. Ik was altijd druk, maar wilde ook mijn vriendinnen zien. Daar had hij moeite mee.

Ik wil twee kinderen. Hoe ik dat ga doen? Misschien kunnen mijn moeder en zijn moeder bijspringen? Of ik ga er twee, drie jaar uit. Of we doen het samen. Ik heb een neef die is een jaar gestopt met werken voor zijn baby. Hij is leraar, voor ambtenaren ligt het makkelijker. De reacties zijn vrij positief. Iedereen is jaloers op zijn kinderen, die zoveel tijd met hun vader kunnen doorbrengen.

Ik wil de kinderen pas na mijn 35ste. Dan heb ik genoeg geld. Eerst wil ik nog reizen naar Afrika, Cambodja, de Filippijnen. En ik wil veel leren, andere talen, instrumenten. Ik speel nu alleen de gayageum, een traditioneel snaarinstrument.

Mijn ouders willen dat ik direct na mijn afstuderen trouw en kinderen krijg. Mijn visie om eerst carrière te maken, is zeker niet algemeen. Koreanen hechten zwaar aan het oordeel van anderen. Als iedereen gaat studeren, ga ik ook studeren. Niet om te leren, maar om te verdienen, of om een betere echtgenoot te vinden.

De meeste hoogopgeleide vrouwen zullen stoppen met werken als er kinderen komen. Een nanny is te duur, oma woont te ver weg, het is gewoon moeilijk om te combineren. De mannen van de nieuwe generatie denken dat beide partners geld moeten verdienen. Maar verder zijn ze niet veranderd: nog steeds vinden zij dat vrouwen de kinderen moeten opvoeden, naast hun werk."

'Ik ken niemand die ongehuwd samenwoont'
Lee Seul-gi (25) doet vrouwenstudies

"Al studerend en denkend ben ik op het idee gekomen om met mijn vriend te gaan samenwonen, zonder met hem te trouwen. Dat is hier een enorm taboe, eigenlijk net zo erg als alleenstaand moeder zijn. Ik ken zelf ook niemand die samenwoont.

Toen ik het mijn ouders vertelde, werden ze woest. Vooral mijn vader. 'Over mijn lijk', schreeuwde hij. Een vrouw die ongehuwd samenwoont, is in Korea een oversekste slet. Een slechte vrouw.

Maar ja, mijn moeder heeft altijd met haar schoonmoeder moeten wonen. Dat was niet zo'n gelukkige combinatie, op zijn zachtst gezegd. Het was soms rampzalig, en altijd maar die ruzies. Ik ben daarom zo bang geworden dat ik niet eens de ouders van mijn vriend wil ontmoeten, terwijl ik hem toch al vier jaar ken.

Mijn vriend? Die wil gewoon trouwen. In Zuid-Korea gaan alleen de vrouwen met hun tijd mee. Ik woon nu alleen, en moet een hoge huur betalen. Wie trouwt, krijgt een overheidslening om een huis te kopen tegen lage rente. Dat geldt niet als je samenwoont.

De meeste vrouwen die aan deze topuniversiteit studeren, willen gewoon een goede partner aan de haak slaan en een comfortabel leven.

Er zijn er in Korea maar weinig die inzien dat een huwelijk nadelig kan zijn. Een vriendin van mij trouwt volgende week, ze was zwanger en heeft gelijk ontslag genomen, om voor de kinderen te zorgen. Zo gaat het meestal.

Ik weet nog niet of ik kinderen wil. Misschien als ik dertig ben, misschien helemaal niet. Mijn vriend wil één kind, maar hij wil pas over de zorg nadenken als het zover is. Als ik probeer zijn visie helder te krijgen, loopt het op ruzie uit. Kinderen opvoeden, is hier vrouwenwerk.

Hij maakt nu lange uren. Als hij ouderschapsverlof zou opnemen - dat doet maar 0,1 procent van de mannen - is dat een groot risico voor zijn carrière. Toch geef ik hem een 7 voor emancipatie. Want de meeste Koreanen haten feministes, maar hij vindt mijn studie wel oké."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden