'Vechten' tegen kanker is gevaarlijk naïef

Het Circuit Park Zandvoort presenteerde vorige maand het Fight Cancer-pitspoezenteam.Beeld anp

Woorden als 'overwinnen' en 'vechten' zijn in de geneeskunst misleidend, schrijft Pieter Barnhoorn. De patiënt is vaak meer gebaat bij de aanvaarding van de ziekte.

'Veel patiënten die een depressie overwonnen, worden er niet op voorbereid dat die terug kan komen', luidt de openingszin van een stuk in Trouw van 9 mei over terugvalpreventie na een depressie. Daarin beschrijft Claudi Bockting, hoogleraar klinische psychologie aan de Universiteit Utrecht, drie methodes om langer of voorgoed depressievrij te blijven. Directeur Nathalie Kelderman van de Depressie Vereniging voegt daaraan toe: 'Maar therapeuten hebben bepaald niet het alleenrecht op herstel. Mensen kunnen heel veel zelf doen.'

Hoe waar het ook is dat (ex)-patiënten zelf aan de slag moeten om een terugval te voorkomen, er zit een gevaar in het zo benadrukken van zelfredzaamheid.

Woorden zijn belangrijk. Door het gebruik van specifieke woorden kunnen we onze boodschap framen. Een 'depressie overwinnen' is zo'n frame. Door het woord overwinnen te gebruiken wordt de boodschap meegegeven: 'Depressie is iets waar je zelf wat aan kan en dus moet doen'.

Tijdsgeest
Dat past helemaal in deze tijdgeest. Zelfredzaamheid is vandaag hét credo. Heb je een probleem: doe er wat aan! Blijf je bij de pakken neerzitten, dan moet je het ook zelf maar weten.

Ik kom de werkwoorden overwinnen en vechten in de spreekkamer vaak tegen in combinatie met de ziekte kanker. Wanneer de meest gevreesde diagnose is gesteld volgen vaak eerst ontkenning en boosheid: 'Waarom ik?' Dan volgt de fase van het vechten: 'Maar dokter; ik ga gewoon vechten tegen die kanker, hoor. Mij krijgen ze niet klein!' Er is vaak veel tijd nodig om in een fase van aanvaarding te komen. Niet zelden na een periode van (diepe) depressie. Deze fasen van rouwverwerking - in de jaren '60 reeds beschreven door psychiater Elisabeth Kübler-Ross - kunnen allemaal van waarde zijn. Ik bemerk echter dat steeds meer mensen, steeds langer in de vechtfase blijven hangen.

Ik denk dat hoe wij onze woorden kiezen en welke verhalen wij elkaar vertellen, hieraan bijdraagt. Zeggen we kanker of een depressie te hebben 'overwonnen', dan is onze boodschap: 'Ben jij ziek; ga de strijd aan!' Onbedoeld jagen we elkaar zo in het 'vechtstadium'.

Aanvaarding
Maar erger, we belemmeren daarmee een doorstroom naar aanvaarding. Dit gevaarlijk eenzijdige denkraam is usance geworden. Je kunt geen marathon meer lopen zonder je te moeten hullen in een tenue met strijdbaar opschrift als 'Love life. Fight cancer'. Het klinkt mooi, maar het is gevaarlijk naïef. Het getuigt van een geloof in een maakbaar leven dat met behulp van de medische wetenschap een hemel op aarde moet worden.

Deze ingebeelde hemel zorgt bij de verliezers voor een hel. Want wat als het leven minder maakbaar blijkt? Wat als de geneeskunde toch minder vermag?

Het oude adagium 'geneeskunde is soms genezen, vaak verlichten, altijd troosten' komt door al dat vechten onder druk te staan. Door al dat vechten komen we nauwelijks toe aan erkenning en hulp bij die verschillende rouwfasen. Een eenzijdige focus op het overwinnen van ziekten en vechten voor genezing bemoeilijkt het verlichten en troosten.

Woorden zijn belangrijk. Laten we in de verhalen die we elkaar vertellen iets meer bescheidenheid tonen. Iets minder hoge verwachtingen van eigen kracht en van de geneeskunde kunnen het proces naar gezonde aanvaarding en daarmee herstel bespoedigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden