Reportage

Vechten om kind te mogen zijn in Zuid-Afrika

Kinderen spelen in het Ikusasa Lethu-jongerenproject in Freedom Park, in een arm deel van township Soweto. Beeld Bram Lammers

Een op de vijf kinderen in Zuid-Afrika groeit op zonder ouders. Eenderde komt in aanraking met (seksueel) geweld. Ze kunnen terecht in zogenoemde Safe Parks.

De 13-jarige Innocent Ncupe staat geconcentreerd met zijn keu over de pooltafel gebogen. Hij houdt ook van voetbal, zegt hij na zijn potje, maar in poolen is hij beter. Jeugdwerker Lungisani Mngomezulu (30) houdt toezicht in de poolruimte en glimlacht tevreden. "Innocent is hier elke dag te vinden", zegt hij. "Ik ken niet iederéén bij naam, maar hem wel."

Innocent is een van de circa 700 vaste, geregistreerde kinderen bij het Ikusasa Lethu jongerenproject in Freedom Park, een arm deel van township Soweto. Daarnaast komen er ook nog honderden andere kinderen spelen, zo af en toe, omdat het nu eenmaal een veilige, leuke plek is in een verder nogal onveilige en weinig verheffende wijk. Een 'Isibindi Safe Park' heet de dagopvang ook wel. Er is een speeltuin, een trapveldje en er staan een paar zeecontainers in vrolijk geschilderde kleuren die dienst doen als bibliotheek, keuken en voorlichtingscentrum. De eetzaal erachter is van golfplaat.

Safe Parks als Ikusasa Lethu - er zijn er inmiddels 364 in Zuid-Afrika - zijn er om de meest kwetsbare kinderen in de townships te helpen alsnog een redelijke start te maken in het leven. Daar zijn er in Zuid-Afrika gigantisch veel van. Van de 20 miljoen Zuid-Afrikaanse minderjarigen hebben er 600.000 beide ouders verloren, vaak aan aids, en nog eens drie miljoen hun vader óf moeder. Eén op de vijf kinderen groeit op zonder ouders. Vaak wonen zij bij hun grootouders of een ander familielid, maar volgens schattingen leven ook 150.000 kinderen in wat wel 'door kinderen geleide huishoudens' worden genoemd.

Mishandeling en geweld

De eerste keer dat Innocent in Ikusasa Lethu kwam, werd hij gebracht door de rector van zijn school. Zijn vader was net overleden. Zijn moeder was al langer dood. Innocent leefde op een vuilnisbelt. "Zo krijgen we veel kinderen binnen, via leraren of buren", zegt projectmanager Joey Monane. Maar Innocent was een apart geval. Kinderen komen in principe alleen overdag. Ze gaan 's avonds weer naar huis. Maar Monane wist niet waar Innocent heen moest. Dus adopteerde hij hem.

Van de kinderen bij Ikusasa Lethu is zo'n 70 procent wees. De meesten wonen bij een grootouder of een ander familielid. Een deel is seropositief. Een aanzienlijk aantal heeft te maken gehad met mishandeling of geweld. "De achtergestelde kinderen hebben vaak zoveel problemen dat zij lange tijd nauwelijks nog kind konden zijn. In Safe Parks krijgen ze die kans weer", legt Hloniphile Ndlovu uit. Ze werkt voor de National Association of Child Care Workers (NACCW), de organisatie die de Safe Parks in Zuid-Afrika aanstuurt.

In de ochtend gaan ruim honderd medewerkers en vrijwilligers bij de pupillen thuis langs. Ze maken hen wakker, stomen hen klaar voor school, geven hun iets te eten. Na schooltijd komen de kinderen naar het Safe Park. Daar helpen jeugdwerkers als Mngomeluzu hen met huiswerk en alle andersoortige problemen, zoveel mogelijk spelenderwijs.

Ook is er een zeecontainer ingericht als een soort internetcafé. Die ruimte is bestemd voor meisjes. Zij kunnen er op afgestelde laptops een chat beginnen met een 'online vriend'. Dat is in werkelijkheid een sociaalwerker. "Vooral bij seksuele problemen als verkrachting vinden meisjes het vaak moeilijk met een fysiek iemand daarover te praten", legt Monane uit. "Er rust een taboe op. Vaker dan jongens denken zij dat het hun eigen schuld is. Een online chat is anoniemer en dus toegankelijker."

Toch is het idee van Safe Parks eigenlijk juist dat dit zo weinig mogelijk nodig is. "We richten ons op preventie", zegt Ndlovu. "Daarom gaan we zo vaak bij de kinderen thuis langs. We spreken met hun omgeving. We willen dat de kinderen zelfvertrouwen en eigenwaarde opbouwen. Want pas als ook de zwaksten in de samenleving weerbaar worden, creëer je als land een stevige toekomst."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden