Vechten om een simpel baantje

Bonden maken zich zorgen: laagopgeleide werklozen komen lastiger aan werk

Arbeidsgehandicapten, bijstandsgerechtigden, laagopgeleide jongeren, oudere werklozen en straks ook mensen met AOW en pensioen vechten om goedkoop werk dat steeds goedkoper wordt. De vakbonden komen ertegen in het geweer.

Dat is terecht, vindt Gijsbert Vonk, hoogleraar sociaal zekerheidsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. "Mensen worden tegen elkaar uitgespeeld." Hij vindt daarom dat de vakbonden gelijk hebben in hun strijd tegen verdringing aan de onderkant van de arbeidsmarkt. "Er ontstaat veel concurrentie daar. Een zorgelijke ontwikkeling."

Vonk krijgt bijval van Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. "Er is een ongezonde neiging aan het ontstaan dat we mensen zo min mogelijk willen betalen voor arbeid. Werk voor laagopgeleiden vindt plaats onder steeds slechtere arbeidsvoorwaarden." Ook Mijke Houwerzijl, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Tilburg, ziet veel strijd om eenvoudig werk.

Bijstandsgerechtigden moeten vanaf 1 januari werken voor hun uitkering als 'tegenprestatie', arbeidsgehandicapten krijgen in het nieuwe jaar voorrang bij werkgevers omdat bedrijven honderdduizend banen moeten creëren voor mensen met een beperking, en dan zijn er nog de Oost-Europeanen, die goedkoop zijn doordat er voor hen geen sociale premies hoeven te worden betaald.

"Er wordt gegraaid, geduwd. Alles wordt uit de kast gehaald om werk te krijgen. De mensen die nog werk hebben, zien uitkeringsgerechtigden hun baan overnemen, waardoor een laagwaardige arbeidspositie ontstaat", aldus Vonk. "De wetgever gaat steeds verder in haar eisen. Eerst werd er van je verlangd dat je één stapje onder je eigen niveau ging werken als je een baan zocht. Inmiddels verlangt de overheid van een werkloze hoogleraar dat hij tomaten gaat plukken."

De FNV stuurde gisteren twee alarmerende persberichten de deur uit. De vakbond had in vier weken tijd bij het meldpunt 'Stop werken zonder loon' bijna tweehonderd meldingen ontvangen van mensen die aan het werk zijn en daar geen loon voor krijgen. Vooral vanuit de zorg, het personenvervoer, de groenvoorziening en de postbezorging kwamen noodkreten binnen van mensen die in de bijstand zijn beland.

"Verdringing van echte banen is het gevolg. Iemand die in de thuiszorg moet werken zonder loon, neemt de plaats in van een zorgmedewerker die daar aanvankelijk een echte baan had, met cao-loon", stelt de FNV. De vakbonden voeren ook de AOW'ers ten tonele, die langer mogen doorwerken als het aan het kabinet ligt. "Dat is oneerlijke concurrentie op de werkvloer met jongere werknemers", aldus de vakbonden.

Zo'n 375.000 mensen ontvangen momenteel een bijstandsuitkering. De VVD vindt mensen opsluiten in de bijstand niet sociaal. "Werken is meer dan je eigen boterham verdienen. Het zorgt voor sociale contacten, zelfvertrouwen en zelfstandigheid." In ruil voor een bijstandsuitkering wil de VVD dat mensen waar mogelijk iets terug doen voor de samenleving. "Zoals vrijwilligerswerk of mantelzorg, er is genoeg te doen in de samenleving."

Maar vooral over de laatste opmerking hebben de hoogleraren hun twijfels. Hoogopgeleiden werken steeds vaker onder hun niveau. En robots nemen werk over van laagopgeleiden. Vonk: "Natuurlijk is jaren leven met een uitkering niet goed, maar mensen dwingen een tunnel in te gaan waarin geen licht schijnt aan het einde, moet je ook niet willen."

Professor Verhulp: "De overheid ziet arbeid als een doel op zich, maar de markt denkt daar anders over. Die zoekt de goedkoopste kracht en de goedkoopste vorm. Daardoor bestaat de postbode niet meer, maar wordt de post nu bezorgd door zzp'ers. Geen bedrijf heeft nog zelf schoonmakers in dienst, ook dat werk is allemaal uitbesteed. In hoogopgeleide werknemers willen bedrijven wel investeren, maar bij laagbetaalde arbeid telt alleen nog dat het zo goedkoop mogelijke moet."

Hoogleraar Houwerzijl wil dat de politiek het probleem erkent. "In de horeca en supermarkten werken studenten op banen die laagopgeleiden kunnen doen. In sommige gezinnen werkt iedereen, in andere gezinnen niemand. Die verdeling is niet eerlijk. De overheid lijkt dit niet te willen zien. Het is een soort blinde vlek. Minister Asscher van sociale zaken maakt zich wel druk om verdringing van Oost-Europeanen, maar niet van uitkeringsgerechtigden. Hij zou zijn blik moeten verbreden."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden