Vaticaan wemelde van de spionnen

De vermeende paus-'verklikker' Konrad Hejmo was geen eenling. Zowel de Oost-Duitse als de Poolse geheime dienst had grote belangstelling voor Karol Wojtyla alias paus Johannes Paulus II.

Was de Poolse dominicaan Konrad Stanislaw Hejmo -zie Trouw van gisteren- gewoon naïef en sprak hij, zoals hijzelf beweert, argeloos zijn mond voorbij tegenover een agent van de Stasi? Of was hij een betaalde informant (codenamen Hejnal en Domink) van de Poolse geheime dienst?

Van de Oost-Duitse geheime dienst -Stasi- is bekend dat de Oost-Duitsers -in opdracht van de Russen- onder het pontificaat van Johannes Paulus II in het Vaticaan spioneerden. Zo vertelde het voormalige hoofd van de dienst, Markus Wolf, zeven jaar geleden op de Italiaanse televisie dat een 'mol' -de Duitse benedictijner monnik Eugen Brammertz, die wetenschappelijk werk deed op een van de curiedepartementen- de Stasi jarenlang informatie toespeelde over het beleid van de paus met betrekking tot Oost-Europa.

Recente Stasi-documenten maken duidelijk dat er in de jaren tachtig binnen het Vaticaan minstens tíen spionnen voor de Oost-Duitse geheime dienst actief waren.

Ook de Poolse zusterorganisatie had grote belangstelling voor Karol Wojtyla, alias Johannes Paulus II. Ze liet hem al bespioneren toen hij nog (aarts)bisschop van Krakau was. Dat onthulde drie jaar geleden het Poolse instituut voor nationale herinnering (IPN), dezelfde instelling die nu met de berichten over Konrad Hejmo naar buiten is gekomen. Een inmiddels overleden priester met 'een sleutelfunctie binnen de Poolse bisschoppenconferentie' -zijn echte naam is nooit onthuld; hij werkte onder de codenamen Zagelowski en Torano- heeft tot 1965 voor de geheime dienst gedetailleerd verslag gedaan over Wojtyla's doen en laten. De man lekte zelfs uit privé-correspondentie van de bisschop.

Uit het zogenaamde Mitrokhindossier, samengesteld door een westerse agent binnen de KGB en in 1992 naar Engeland gesmokkeld, blijkt dat de Russische geheime dienst in de jaren zeventig en tachtig al het mogelijke heeft gedaan om in het Vaticaan te infiltreren. Dat zou ook gelukt zijn. Het KGB-bureau in Rome stond toen onder leiding van de legendarische Boris Solomatin. Het dossier noemt onder meer de namen van Franco Leonori, toen hoofd van het persbureau Adista; Alceste Santini, de Vaticaanse correspondent van het communistische dagblad L'Unita, en 'een Oekraïnse priester van de geünieerde ritus'.

Een ander dossier, dat van de Tsjechoslowaakse geheime dienst, eind 1999 in de openbaarheid gekomen, noemt nog andere namen van vermeende KGB-spionnen. Een van hen: Marco Torretta, butler van de toenmalige kardinaal-staatssecretaris ('premier') Casaroli. Hij zou afluisterapparatuur hebben geïnstalleerd in een Mariabeeld dat zich in de eetkamer van de kardinaal bevond. De aldus verkregen en uitgewerkte informatie werd vervolgens via Torretta's vrouw, Iren Trollerova, aan agenten van de KGB overhandigd.

Aartsbisschop John Bulkovsky, ook een Tsjechoslowaak, zou eveneens spionage voor de Russen hebben bedreven. Tussen 1972 en 1990 werkte hij op het staatssecretariaat. Later werd hij pauselijke nuntius in Rusland. Genoemde personen ontkennen alledrie bij hoog en bij laag.

Vier jaar geleden stelde Rupert Allason alias Nigel West, een expert op het gebied van inlichtingendiensten en bekend als de inofficiële geschiedschrijver van MI6, dat de Britse geheime dienst het Vaticaan heeft geholpen pogingen van de KGB te verijdelen om een kardinaal te recruteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden