Vaticaan sussend in strijd tegen 'sekten'

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - Dialoog of hard er tegenaan: voor die keuze staat de rooms-katholieke kerk in Latijns Amerika met betrekking tot de explosieve groei van protestantse groepen in het van oudsher roomse continent bij uitstek. De kerk is verdeeld over het 'soft on sects'.

Dat blijkt op de bijzondere bisschoppensynode over Amerika, die tot 12 december in het Vaticaan bijeen is. Ruim 200 bisschoppen uit Noord- en Zuid-Amerika bespreken er deze weken de problemen van de beide werelddelen, zoals eerder er ook een Afrikaanse bisschoppensynode is geweest en veel langer geleden, in 1980, ook een Nederlandse.

Aanvankelijk was het geen uitgemaakte zaak dat Noord en Zuid met ieder hun totaal eigen situatie samen een synode zouden houden. Er zijn veel stemmen opgegaan voor bijvoorbeeld een Engelstalige (Amerika ten noorden van Mexico) en een Spaanstalige synode. Naar verluidt ziet vooral de paus de kerk in de Amerika's toch vooral als een eenheid, de erfenis van Columbus. Bovendien zijn vragen van arm en rijk, migratie, schuldenlast door Noord en Zuid nauwelijks vruchtbaar te bespreken zonder elkaar.

Tot de topproblemen van de r.-k. kerk in Latijns-Amerika behoort het oprukken van het protestantisme en vooral van evangelicale, pinksterachtige groepen, ten dele fall out vanuit Noord-Amerika, maar meer en meer van latino-bodem. Tot nog toe kan de r.-k. kerk er niets van gewicht tegenover zetten. De 'basisgemeenten' waren een poging: kleine, lokale gemeenschappen, dichtbij de mensen, van en voor henzelf. Maar ook die zijn doodgebloed, bij gebrek aan innerlijke cohesie, support van bovenaf, verguizing of wellicht omdat het bij de 'sekten' leuker, warmer, troostrijker is.

De 'sekten'? Al jarenlang klagen de bisschoppen van Latijns-Amerika over de sekten alsof het insekten zijn, een plaag die zij maar niet kunnen uitroeien. Zij moeten dan ook met lede ogen aanzien dat jaarlijks honderdduizenden katholiek gedoopten overgaan naar een pinkstergroep. Velen smalen op de nauwelijks geletterde voorgangers die daar de boel bestieren, maar de r.-k. kerk zet daar niets tegenover, alsmaar wachtend op de celibataire priesterkandidaten die niet komen opdagen; de weinigen die er zijn bedienen liever de elite in de steden, willen niet het leven delen van de armen in de volkswijken; veel pinkstervoorgangers zijn even arm en nauwelijks meer geletterd dan de mensen in hun wijk.

In Guatemala is al een op de drie inwoners protestant, in Venezuela een op de vier; als de ontwikkeling zo doorgaat is vóó 2020 Zuid-Amerika voor de helft protestants - en dan niet in de zin van netjes lutheraan, presbyteriaan of mennoniet, maar lid van iets uit dat allegaartje van de Vergadering van God, het Vierkante evangelie, de Universele kerk van het Koninkrijk Gods of hoe die honderden gemeenten heten mogen.

“Wees toch voorzichtig met het gebruik van de term 'sekten', maande kardinaal Edward Cassidy de leden van deze synode. De Australische prelaat, vroeger nuntius te Den Haag, is hoofd van de Vaticaanse raad voor de eenheid van de christenen - opvolger van de Nederlandse kardinaal Willebrands. De topman van de r.-k. kerk wil een tolerantere toon, ook als het gaat om de gevreesde opmars van de protestanten in Zuid-Amerika, die - zo moet men toegeven - jegens de oude moederkerk ook niet altijd bijster subtiel en verdraagzaam zijn. Cassidy herinnerde eraan dat protestanten en katholieken veel gemeen hebben als het gaat om ethische waarden en normen. Het betekent een ommekeer in het Vaticaan; nog vorig jaar riep de paus op tot meer strijd tegen de 'desintegrerende' sekten.

In mei jl. riep de protestantse raad van kerken in Latijns-Amerika (Clai) op om de energie die nu zit in de spanningen tussen protestants en rooms om te buigen tot samenwerking. Nu ter bisschoppensynode zijn vooral Noord-Amerikanen van eenzelfde gezindheid voor oecumene en dialoog: katholieken en protestanten moeten elkaar niet bestrijden, maar juist een gemeenschappelijke christelijke boodschap uitdragen. Zuid-Amerikaanse bisschoppen wanen zich echter in een belegerde veste. Sommigen beschouwen de opmars van de evangelische groepen ook als een politieke bedreiging. Ze zien de oprukkende protestanten als een van de vormen van Noord-Amerikaanse overheersing: zendelingen met ruime financiële middelen als een onderdeel van de grote samenzwering om de identiteit van Latijns-Amerika te vernietigen en van “politieke belangen om de invloed van de kerk te verzwakken”.

Velen willen wel leren van de 'sekten', door van hun technieken over te nemen: het kleinschalige, de directe evangelisatie. Tegelijk willen sommigen wel weer wat scheutiger worden met inspelen op de behoefte van het volk aan bovennatuurlijke fenomenen: verschijningen, wonderbare genezingen, visioenen. Uit vrees voor excessen van bijgeloof is de r.-k. kerk daarin als het ware een beetje te protestants geworden. Door meer ruimte te bieden aan het nog immer levende volksgeloof zou de r.-k. kerk kunnen proberen iets van het verloren terrein terug te winnen.

De paus zal het slotdocument van de Amerikaanse synode wellicht eind volgend jaar op locatie bekendmaken, vermoedelijk ergens tussen Noord en Zuid in, In januari brengt de paus zijn eerste bezoek aan Cuba, maar dan is het slotdocument zeker nog niet klaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden