'Vaticaan pleit leiders niet vrij'

VATICAANSTAD (Reuters) - Kardinaal Edward Cassidy, de verantwoordelijke man achter het omstreden holocaust-document dat het Vaticaan twee weken geleden publiceerde, heeft deze week ontkend dat het document zou hebben beoogd om katholieke ambtsdragers vrij te pleiten van schuld bij de jodenvervolging.

Met name vanuit joodse hoek was het verwijt gekomen dat het document poogde de kerk als instituut van blaam te zuiveren, en daarvoor in de plaats individuele katholieken te kritiseren. Maar volgens Cassidy wilde het document Wij herinneren ons: een overweging over de Shoah het thema van de verantwoordelijkheid niet omzeilen:

“Als we zeggen dat leden van de kerk betrokken waren bij het uitdragen van verachting en wantrouwen jegens het joodse volk of zelfs schuldig waren aan jodenvervolgingen of op z'n minst niet reageerden zoals ze hadden moeten reageren, dan wordt dat iets teveel opgevat als zouden we het uitsluitend hebben over gewone leden van de kerk, over mensen zonder verantwoordelijkheid.”

Cassidy: “Tot de leden van de kerk horen ook de pausen en de bisschoppen: we willen op geen enkele wijze ambtsdragers van schuld vrijpleiten. We zeggen alleen maar dat je niet zomaar kan zeggen dat de 'Kerk' schuldig was.”

De 73-jarige Australische kardinaal, voorzitter van de Commissie voor godsdienstige relaties met Joden, gaf toe dat het document op dit punt meer helderheid had moeten verschaffen.

“Als we hadden gezegd 'leden van de kerk, inclusief mensen die hoge posities met veel verantwoordelijkheid bekleedden' dan zou dat denk ik geholpen hebben om een verkeerde indruk weg te nemen.”

De kardinaal noemde overigens de joodse kritiek op de 'oorlogs'paus Pius XII “zeer onrechtvaardig”. Zijn commissie had lang nagedacht voor ze besloot een verdediging van Pius in het document op te nemen. Men verwachtte al dat zo'n defensie sterke reacties op zou roepen.“Maar we vinden het zeer onrechtvaardig om iemand simpelweg te veroordelen omdat hij zich niet genoeg zou hebben uitgesproken. Men moet laten zien waaróm hij zo handelde en zich afvragen of zijn handelen onder die omstandigheden gerechtvaardigd was of niet.” In de opvatting van het Vaticaan heeft de paus zich niet fermer uitgesproken omdat hij het lot van zowel katholieken als joden niet nog erger wilde maken.

Volgens joodse leiders had het document ook nagelaten de eeuwenoude anti-joodse prediking van de rooms-katholieke kerk te veroordelen, die de bodem zou hebben bereid voor het antisemitisme en de holocaust. Maar Cassidy benadrukte het onderscheid tussen het kerkelijk anti-judaïsme uit het verleden en het antisemitisme zoals door de nazi's in praktijk gebracht: “Het is niet fair om in de nazi-beweging een soort voortzetting van de christelijke wijze van denken te zien, terwijl ze juist zeer onchristelijk was; ze bediende zich juist van nieuw heidens gedachtengoed.”

“Ik wil niet beweren dat er helemaal geen verbinding te leggen valt. Maar daarmee kun je op geen enkele wijze zeggen dat de Kerk verantwoordelijk was voor de Shoah.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden