Vaticaan betreurt misstappen individuele katholieken, maar spaart paus Pius XII

Van onze correspondent TEL AVIV - “Te weinig en te laat”, reageert de Israëlische opperrabbijn Meir Lau op het Vaticaans document over de holocaust. En hij is in Israël bepaald de enige niet. In het stuk neemt Rome postuum paus Pius XII in bescherming, pleit het de r.-k. kerk vrij van elke schuld aan het uitroeien van zes miljoen joden en beticht het alleen individuele katholieken van nalatige medeschuldigheid.

Meer dan tien jaar heeft een commissie onder leiding van de Australische kardinaal Edward Cassidy gewerkt aan het veertien pagina's tellende document - titel: 'Wij herinneren ons, een overweging over de shoah' - dat volgens hem bedoeld is als een collectieve boetedoening.

Maar voor opperrabbijn Lau, zelf een overlevende van de holocaust, schiet het document op dat punt juist tekort. Hij had duidelijk meer verwacht, zeker nadat Cassidy in een persoonlijk gesprek de indruk had gewekt dat het Vaticaan “nu eindelijk, na 53 jaar bereid was afstand te nemen van de houding van de kerk in de oorlog”. Lau verhaalt hoe hij met de paus uitgebreid heeft gesproken over de holocaust en de rol van de kerk. Haast emotioneel vertelt hij hoe deze als bisschop na de oorlog in Polen weigerde joodse kinderen, wier ouders waren omgekomen of verdwenen, schielijk te dopen.

Hoe anders was dat met Pius XII. “Die heeft geen vinger uitgestoken”, haalt Lau fel uit. “Toen de opperrabbijn van Jeruzalem in 1944, vlak na de bevrijding van Italië, om een audiëntie bij Pius XII vroeg, om tenminste nog de Hongaarse joden te kunnen redden, gaf de paus niet thuis. Pas twee jaar later mocht opperrabbijn Herzog op bezoek. Maar ook toen wilde Pius geen gehoor geven aan diens verzoek om de kloosters opdracht te geven de joodse kinderen weer te laten gaan.”

Lau: “Ik heb waardering voor het feit dat deze commissie bestaat. Ze heeft een eerste stap gezet. Het is nog niet voldoende, maar ik ben best bereid nog een jaar te wachten op verdergaande stappen.”

Lau staat zeker niet alleen in zijn kritiek op het document. “Ik had gewild dat Rome zou hebben erkend dat het christelijk antisemitisme tot de shoah heeft geleid” zegt Ephraïm Zuroff, directeur van de Israëlische afdeling van het Simon Wiesenthal Centrum. “De kerkelijke leer heeft immers een rol gespeeld in het antisemitisme dat de weg vrijmaakte voor de misdaden van de holocaust”.

Ook de bekende rabbijn David Rosen mist de vermelding van het verband tussen het anti-joodse denken van de kerk en het culturele klimaat waarin de holocaust kon plaatsvinden.

En Yitzhak Minerbi, onderzoeker van de verhoudingen tussen Israël en het Vaticaan, zegt: “Ik vind de verklaring in de eerste plaats een poging om de herinnering aan Pius XII veilig te stellen”. Rosen noemt het echter onrealistisch te verwachten dat het Vaticaan Pius XII zou veroordelen.

Zie ook pagina 10.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden