Vastgezet, verjaagd of vermoord

Op de dag dat Emmanuel Chiroto werd gekozen tot burgemeester van Harare, ontvoerden doodseskaders van Robert Mugabe zijn vrouw en kind. De dictator gaat door tot hij de laatste opposant op de knieën heeft.

’Ik kan het nog steeds niet geloven”, zegt Emmanuel Chiroto over de moord op zijn vrouw Abigail. Pas op de dag van het interview wil Chiroto (49) een plek afspreken. Het wordt een café in een groot park van de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. Vlak voor de afspraak blijkt zijn mobiele telefoonnummer veranderd. Het zijn allemaal veiligheidsmaatregelen.

De blik in zijn ogen is oneindig treurig. Het zwarte pak met krijtstreep past perfect, maar blijkt een cadeau van een vriend. „Alles wat ik bezat, is verloren gegaan toen ze mijn huis afbrandden. Documenten, foto’s, al het geld van ons bedrijf.”

’Ze’ zijn de doodseskaders van dictator Mugabe. Zeven bewakers had Chiroto ingehuurd, want als prominent lid van oppositiepartij MDC moest hij rekening houden met een aanval. Maar toen twee grote wagens voor zijn huis stopten, de mannen met hun AK-47 uitstapten en de loop van hun geweer op het dienstmeisje richtten dat buiten water haalde, namen zijn bewakers snel de benen.

„Mijn vrouw logeerde vanwege het gevaar al dagen bij haar ouders. Zelf was ik ook al een week ondergedoken. Maar toen ik die dag, 15 mei, door de gemeenteraad gekozen was tot burgemeester, had ik haar een sms gestuurd. Daarop kwam ze naar huis, met Ashley van vier, om mij te feliciteren. Ook ik was op weg naar huis, maar ik werd weggeroepen om een mishandelde MDC’er, een lokaal voorzitter, bij te staan.”

Ondertussen speelde zich in zijn huis het drama af. Abigail Chiroto schreeuwde van angst, waardoor het dienstmeisje kon ontsnappen. Het doodseskader roofde wat elektronica, stak het huis met drie benzinebommen in brand en ontvoerde vrouw en zoontje. De bewakers belden vergeefs de politie, blussen was evenmin mogelijk: er is door de crisis zelden water in Heathcliff, een buitenwijk van Harare.

Toen Chiroto telefonisch hoorde van de aanval, wist hij nog niet of zijn familie ontvoerd of vermoord was. „Ik vroeg om escorte van verkiezingswaarnemers van SADC (het regionaal orgaan van Zuidelijk Afrikaanse landen). Ik was vreselijk bang, zó bezorgd.”

Chiroto kent regeringspartij Zanu-PF als geen ander. Jaren was hij partijlid en voorzitter van de Vereniging van Medewerkers aan de Bevrijdingsoorlog. Zijn bedrijf drukte de T-shirts voor de partij. „Dat ze in het openbaar de vrede prediken maar in het duister moorden, is altijd al zo geweest. Ze zijn meedogenloos, vermoorden net zo lief afvalligen en zoeken naar een kans om iemand te arresteren of mishandelen”, zegt Chiroto.

In het uitgebrande huis werden geen lichamen gevonden. Het lange wachten begon. Achteraf bleek dat de politie al de volgende ochtend het lichaam van Abigail vond, in een bosje vlakbij een grote weg, maar het niet nodig vond de burgemeester in te lichten.

Die dag werd wel zoontje Ashley vrijgelaten. „’s Nachts heb ik samen met hem geslapen. Uit zijn woorden kon ik de moord opmaken. Abigail heeft om genade gesmeekt. Ashley is nog steeds doodsbang als iemand hard praat.”

De volgende dag liet Chiroto naar het lichaam van zijn vrouw zoeken. Het lag op het politiebureau van Borrowdale. „Haar hoofd ingeslagen, bloed uit oren en neus. Een steekwond in haar buik. De blinddoek mocht niet af.” Later bleken de ogen uitgestoken, de beruchte handtekening van de doodseskaders.

Chiroto is niet de enige die zo zwaar getroffen is door het geweld van Mugabe en zijn junta. Harare heeft 46 raadszetels, waarvan er in maart 45 naar de MDC gingen. „Van onze enige man die verloor, zijn op 31 mei vrouw en kind vermoord in een aanslag met benzinebommen op zijn huis. Elke week werken de doodseskaders in een andere wijk. Er staan prijzen op onze hoofden.”

Toen het lichaam van zijn vrouw eindelijk werd vrijgegeven, adviseerden partij en familie Chiroto vanwege het gevaar niet naar de begrafenis te komen. Die was op 25 juni. „Dat was zó moeilijk, zo pijnlijk.”

Hij denkt dat hij doelwit was, omdat juist hij als aspirant-burgemeester een rechtszaak begon om de 45 MDC-raadsleden te laten beëdigen. Zanu-PF wilde dat zo lang mogelijk tegenhouden. Ook het parlement, met een MDC-meerderheid, is nog niet bijeen geweest.

Chiroto won de rechtszaak, vorige week was het eindelijk zover. Maar de prijs is te hoog. „Ik kon die grote taak, Harare weer op de kaart zetten als stad van de zonneschijn, niet meer aan. Ik was kapot. Maar de president (veel Zimbabwanen noemen Morgan Tsvangirai, winnaar van de verkiezingen in maart, nu de president, red.) en de raadsleden zeiden dat ik wel moest.”

Het compromis is dat Chiroto nu viceburgemeester is, een advocaat is aangetrokken om in zijn plaats burgemeester te worden.

Maar wat kun je doen, zonder geld, zonder auto, zonder huis en zonder kleren? „Ik kan in deze situatie ook niet doorgaan met mijn bedrijf.” Het ergste is misschien nog wel, dat mensen Chiroto nu mijden. „Uit angst. Zelfs mijn familie vreest dat als ik kom, ik problemen meebreng. Mijn schoonvader is een oorlogsveteraan, die geeft mij de schuld in plaats van de moordenaars.”

Niet alleen Chitoro, maar talloze MDC-leden zijn zwaar getroffen door Mugabe’s geweld. Duizenden partijleden zitten vast op politiebureaus, er zijn zeker 1500 ontheemden. Tientallen MDC-politici moeten zich verweren tegen onzin-aanklachten van het corrupte justitieapparaat. Het is allemaal deel van het plan de MDC definitief uit te schakelen.

In townships en op het platteland moeten velen nog steeds gedwongen Zanu-PF-bijeenkomsten bijwonen. „Bij elke bijeenkomst moest ik mijn naam op een lijst noteren”, zegt mevrouw Masunda (73) in haar woning in Ardbennie, een township in Harare. „We moesten allemaal op Mugabe stemmen, die in onze wijk in maart maar 26 stemmen haalde tegen 300 voor Tsvangirai. Dat stemmen controleren ze door je het serienummer van je biljet voor hen te laten kopiëren.”

Van woede springen de tranen in haar ogen. „Maar wat kunnen we doen?” Als weduwe met een eigen huis en een verstandelijk gehandicapte zoon om voor te zorgen, is ze te kwetsbaar. „Zeg maar tegen Tsvangirai dat hij altijd in ons hart is. Hij moet volhouden.”

In zijn villa bij het centrum van Harare, heeft de man die de eerste ronde van de presidentsverkiezingen won, Morgan Tsvangirai, het deze middag druk met een camerateam van de Zuid-Afrikaanse publieke omroep, een partijbijeenkomst met MDC-voorzitter Tendai Biti en het ontvangen van ambassadeurs van bevriende naties.

„Vanochtend bezocht ik een fabriek van een van onze parlementariërs die na een aanslag helemaal is uitgebrand. Daarna hoorde ik dat de ontheemden die naar de ambassades van de VS en Zuid-Afrika waren gevlucht, in hun nieuwe opvangkamp zijn aangevallen door milities. Het doel is dat wanneer het parlement bijeenkomt om een voorzitter te kiezen, er zoveel MDC-parlementariërs gearresteerd, verjaagd of vermoord zijn, dat de Zanu-PF de meerderheid heeft. Wanneer er gestemd gaat worden? Geen idee, dat had allang moeten gebeuren”, zegt Tsvangirai terwijl hij vermoeid achterover leunt.

Ook hij heeft acht bewakers aan de poort. Ongewapend. Op de oprijlaan staat de bekende rode verkiezingsbus met teksten als ’Morgan is the one’ en ’MDC Victory tour for a new Zimbabwe’. Zijn gepantserde wagen is in beslag genomen en al maanden een speeltje voor de Zanu-PF. Vrouw en kinderen Tsvangirai zijn veilig in het buitenland. Welk buitenland wil hij niet zeggen. „Ik word hier nog steeds belegerd. Vanochtend parkeerde een auto zonder kentekens, vol mannen met geweren, voor de poort.”

Dit soort intimidatie houdt de junta stevig in het zadel. Hoe kan Tsvangirai zijn mensen beschermen? Hij moest immers zelf ook vluchten, eerst naar het buitenland en toen naar de Nederlandse ambassade. „De enige manier is door het geweld zichtbaar te maken. Alle waarnemersmissies trokken dezelfde conclusie: er waren geen eerlijke verkiezingen, er was te veel geweld.”

Viceburgemeester Chiroto noemt de staat waarin zijn land verkeert het ’regeren van de angst’. „Niemand weet wat er komen gaat. Gisteren kregen we vanuit de veiligheidsdienst een document toegespeeld, waarin staat dat al onze raadsleden uitgeschakeld moeten worden en alle parlementariërs gearresteerd.”

Chiroto is het allemaal zo vreselijk beu. Maar hij kan geen kant op: „Ik kan sinds de moord op mijn vrouw de stem van Mugabe, die je constant op tv en radio hoort, niet meer verdragen. Weet je dat Zanu-PF-lid Zvandasara, die in Harare in maart verloor, op een partijbijeenkomst in mijn stadsdeel gewoon met zoveel woorden zei dat hij mijn vrouw vermoord heeft? ’Huilen jullie om Chiroto’s vrouw? Dat is niks, we zijn nog niet eens begonnen!’ voegde hij daaraan toe.”

„Ik zou graag een paar weken weg willen, naar Zuid-Afrika of Botswana. Maar ik wil niet zomaar ergens vluchteling zijn. Ik zou in die tijd iets willen leren dat Harare van nut kan zijn”, zegt hij, zijn lege koffiekopje ronddraaiend. Om te besluiten met een waarschuwing: „Kijk uit dat je straks niet gevolgd wordt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden