Vasten kan een intense ervaring opleveren. Maar een droomfiguur krijg je er niet van

Vasten behoort tot de vroegste menselijke tradities en heeft zijn wortels in religieuze stromingen. Boeddha, Jezus en Mohammed vastten met grote regelmaat. Fysieke onthechting, reiniging, concentratie op de geest waren zoal de achterliggende motieven. Nou is die religieuze notie in het huidige tijdsgewricht naar de achtergrond gedrongen. In West- Europa is het echte vasten – onder christenen met name, moslims kennen nog steeds een vorm van vasten – nauwelijks nog aan de orde.

Als er nog wordt gevast, is het in een milde vorm en valt het dikwijls in de categorie afvallen. De buitentemperatuur loopt op, de kleding wordt meer afgetekend en het lijf behoeft weer meer aandacht. Naarmate de lente vaste vorm krijgt – dit jaar erg laat – nemen de reclame-uitingen voor en artikelen over de grote lichaamsschoonmaak zienderogen toe. In allerlei vormen wordt verlossing aangeboden. Kennelijk is het dit jaar erg populair, want het Voedingscentrum constateerde aan het eind van de winter een meer dan normale toename in het aanbod aan pillen en dranken die het lichaam moeten ’ontgiften’.

Sapvasten – gedurende enige dagen of weken alleen fruit- en/of groentesappen als voeding – is zo’n moderne manier van onthouding die moet leiden tot een lager lichaamsgewicht en dus een toonbaar lijf. ,,Nou het is wel meer dan dat’’, zegt Lucas de Groot, directeur/eigenaar van kuuroord De Schouw in Zeeland, dat is gespecialiseerd in sapvasten. ,,Eetgedrag is inderdaad een motief, maar ook gebrek aan energie of behoefte aan een retraite spelen een rol. Sommige mensen staan op een kruispunt in hun leven, willen patronen loslaten waar ze thuis inzitten, hebben een sabbatical of zijn tegen een burn-out aangelopen en willen even de tijd en de ruimte om zich te herpakken. Vervolgens nemen ze een nodige stap: een andere baan, een ander huis, een andere relatie. God speelt niet of nauwelijks een rol, de persoonlijke ontwikkeling staat voorop.’’

Het kuuroord van De Groot is naar eigen zeggen de enige in zijn soort in Nederland en is al jaren bijna continu volgeboekt. Een compleet verblijf van een week plus een aantal behandelingen als massage, sauna, en groepsactiviteiten met een 1 op 1 begeleiding voor 795 euro is echter nogal prijzig.

Veel mensen, vooral vrouwen, doen thuis een kuur. Grafisch vormgeefster Babette Huijsman heeft in de afgelopen jaren een keer of vier op eigen gelegenheid een sapkuur gedaan. ,,Ik stond op een punt dat ik iets nieuws wilde, van oude gewoontes af wilde en had gelezen over sapvasten. Ik heb het driemaal een week gedaan en de laatste keer zelfs tien dagen omdat ik met ahornsiroop, citroensap en cayennepoeder een erg lekkere sap had gefabriceerd. In het begin moet je veel poepen en plassen, maar ik voelde me na een paar dagen wel helemaal schoon. Ik werd er heel energiek van, ik stuiterde echt, voelde heel veel creativiteit loskomen. En dan die eerste hapjes als je weer vast gaat eten. Je proeft zo intens, het is echt een prachtige ervaring.’’

Damiaan van der Wielen beschrijft op de site www.nopapers.nl/DiZijn dergelijke ervaringen. ,,Er gebeurden allerlei interessante en verrassende reacties in mijn lichaam en geest. Geen dag was in feite meer als de andere en ik was verbaasd hoeveel energie er in mijn organisme en mijn leven kwam.’’

Huijsman is opgehouden met kuren. ,,Die kuren waren een ontdekkingstocht, maar ik ben er nu achter wat ik nodig heb. Zo is mijn eetpatroon erg veranderd. Als je dat niet doet, kun je net zo goed niet kuren. Ik kan het iedereen aanraden, maar het gaat niet vanzelf, het vereist veel discipline. Ik ken mensen die het ook probeerden, maar na een dag of twee voor de bijl zijn gegaan. Je moet er echt achter staan.’’

Lucas de Groot bevestigt dat. ,,Er komen wel eens mensen bij ons die een kuur hebben aangeboden gekregen. Maar dat werkt niet. Die beschouwen dat als een soort vakantie, missen de discipline om de vasten vol te houden. Je moet zeer gemotiveerd zijn.’’

Volgens De Groot komt een derde van de bezoekers elk jaar weer terug. Die bereiken de effecten die zij beogen. Voor nog eens een derde is het bezoek eenmalig. ,,Dat sluit aan op een trend in de samenleving. Het zijn de mensen die elke keer weer wat anders zoeken, uitgekeken zijn op steeds hetzelfde. Mensen die na het zien van tv-programma’s als Patty’s Fort van Patty Brard naar verre oorden afreizen en zich daar laten reinigen via klisma’s en zich ’s avonds weer te goed doen aan lekker eten en niet, zoals bij ons, een tijdje vasten en gaan voor bewustwording van lichaam en geest.’’

Ook de zorgverzekeraars constateren bij hun klanten een toenemende vraag naar producten die passen in de wellness-trend. Aanbieders van deze producten, zoals De Schouw, wijzen hun klanten op die vergoedingen. ,,Het moeten wel door ons erkende zorgverleners zijn’’, stelt een woordvoerder van Zorgverzekeraars Nederland. ,,De behoeften op dit gebied groeien inderdaad, zo blijkt. Het zijn producten waarin de reguliere geneeskunde niet altijd voorziet, maar verzekeraars willen daaraan wel voldoen, anders zijn ze een klant kwijt. Of de aangeboden producten ook echt bewezen werken is daarbij geen argument.’’

Vasten is niet voor iedereen weggelegd. Zwangere vrouwen, diabetici, mensen met hart- en vaatziekten of aandoeningen aan de nieren en lever wordt vasten sterk ontraden. Ook gaat vasten nooit samen met medicijngebruik. Voor gezonde mensen is er ook een ’maar’. Vasten heeft alleen zin als daarna het voedingspatroon wordt veranderd, stellen deskundigen. ,,Doordat er weinig voedsel binnenkomt is er nauwelijks verbranding, je vetreserves worden dan aangesproken voor de nodige energie. Je valt af en dat gaat de eerste dagen heel snel. Verval je na het beëindigen van de vastenperiode weer in je oude voedingspatroon dan blijft je verbranding voorlopig laag doordat het lichaam de voeding die binnenkomt gaat opslaan als reserve voor een nieuwe vastenperiode. Je komt daarmee sneller aan van het oude voedingspatroon dan voorheen. Dat is het bekende jojo-effect bij diëten’’, zegt Sander Kirsten, vastenexpert bij de vakgroep humane voeding van de universiteit Wageningen. ,,Als je wilt afvallen kun je beter je voedingspatroon wijzigen en meer gaan bewegen. Het is een simpel verhaal, maar die gedragsverandering blijkt extreem moeilijk aan de man te brengen. Als je via vasten jezelf bewust wordt van die nodige verandering is dat prima.’’

Ook Patricia Schutte van het Voedingscentrum vindt dat vasten geen kwaad kan. ,,Als men zich er goed bij voelt tenminste. Maar langer dan een paar dagen, afhankelijk van de conditie, zou ik het niet aanraden. Eerst verliest men veel vocht, maar daarna gaat het lichaam al snel waardevol spierweefsel afbreken. De hersenen en de rode bloedcellen hebben glucose nodig om te functioneren. Komt glucose niet via voeding binnen dan worden eigen eiwitten aangesproken om daarin te voorzien. Dat zit in spierweefsel. Denk eraan, het hart is ook een spier. Er kan zo schade ontstaan die onomkeerbaar is.’’ Volgens Schutte zijn de vaak prijzige middelen die nu in groten getale worden aangeboden om te ontgiften en te ontslakken (het verwijderen van afbraakproducten in de darm) helemaal niet nodig. ,,De darmen, lever en de nieren, zijn prima in staat om alle ongewenste stoffen weg te werken. Het is niet nodig en ook bijna niet mogelijk om dat extra te stimuleren. Drink vooral veel, minimaal 1,5 liter per dag is essentieel.’’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden