portret

Vastberaden banketbakkerszoon verenigt separatisten Catalonië

De Catalaanse president Carles Puigdemont tijdens een persconferentie in het Generalitat Paleis in Barcelona, afgelopen maandag. Beeld REUTERS

Het Catalaans separatisme gaat dezer dagen de wereld over onder leiding van de behendige politicus Carles Puigdemont. Ooit journalist en burgemeester van het slaperige Girona, is hij sinds 2015 als regiopresident bezig de kibbelende separatistengroepen bij elkaar te brengen. Maar tegenstanders zien hem vooral als intrigant van haast demonische proporties. 

Behalve vanwege de architectuur was Girona een beetje een vergeten oord. Vooral in de zomermaanden kon je in de Noord-Catalaanse stad een speld horen vallen. Maar als burgemeester van Girona wist Carles Puigdemont, die in 2011 aantrad de stad wonderwel om te vormen tot een cultuurbestemming van formaat.

Met vastberadenheid, gevoel voor dialoog en delegerend vermogen wist hij te midden van een minderheidsregering behendig zijn plannen te verwezenlijken, herinnert Marta Madrenas, de huidige burgemeester en vertrouweling van de Catalaanse president, zich. "Als hij iets wilde, dan gebeurde het. Hoe dan ook", vertelt zij. "Ik zie dit bij hem terug deze dagen. Al kan vastberadenheid ook doorslaan in koppigheid".

Carles Puigdemont i Casamajó (54) was een kleine twee jaar terug 'het lang gezochte compromis' waar alle al maanden kibbelende separatisten toch schoorvoetend mee konden leven. Het leek namelijk een onmogelijke opgave om na de Catalaanse regioverkiezingen in september 2015 de gelegenheidscombinatie van beroepspoliticus Artur Mas en de extreem linkse splinterpartij CUP tot een eenheid te smeden.

Het separatistisch project was dan ook werkelijk het enige wat beide partijen bond. Maar om de afscheidingsmachinerie echt in werking te zetten moest eerst het hoofd van Mas rollen. De CUP kon onmogelijk leven met hét gezicht van het Catalaanse grootkapitaal en de corrupte elite, waar Mas voor stond.

Slechts een paar uur voor nieuwe verkiezingen onafwendbaar waren, was daar opeens Puigdemont. De voormalig journalist en burgemeester van Girona, met net iets te lang haar dan gebruikelijk in politieke kringen, zou Catalonië nu naar de onafhankelijkheid loodsen. Dat klonk toen nog voor de buitenwacht als een sprookje. Maar deze dagen gaat het Catalaanse separatisme onder zijn politieke leiding de wereld over.

De banketbakkerszoon en geschoold filoloog was relatief onbekend aan het Catalaanse politieke firmament. Hoewel zijn voorvaderen nog weleens het dorpsbestuur ter hand namen in zijn geboorteplaats Amer, aan de voet van de Pyreneeën, leek Puigdemont niet voorbestemd ooit een cruciale stempel op de Catalaanse geschiedenis te drukken.

Puigdemont tijdens zijn toespraak tot het regioparlement van Catalonië, gisteravond. Beeld AP

Wel was hij al lang en breed een overtuigde 'indepe' (separatist), voordat het in de mode kwam. Overal onafhankelijkheidsvlaggen aan de balkons en mensenmassa's die hartstochtelijk demonstreren voor afscheiding van Spanje was begin jaren tachtig ondenkbaar in Catalonië. Maar Puigdemont maakte zich, toen Spanje net een paar jaar dictatuur af was, al hard voor de opleving van de Catalaanse taal en cultuur in de regio, wat onder Franco taboe was.

Promotor van onafhankelijkheid

Als journalist schopte hij het tot hoofdredacteur van een lokale krant en rond de eeuwwisseling richtte hij een Catalaans persbureau op en was medeoprichter van de Engelse uitgave Catalonia Today. Puigdemont, die zijn werkende leven volgens ingewijden altijd in dienst stelde van het separatisme, leek zich toen al bewust van het belang om Catalonië ook met eigen media los van Spanje te positioneren. Hij zag dat het onafhankelijkheidsproces ook daar aan de wereld 'verkocht' moest worden.

Toen hij in 2011 burgemeester van Girona werd leek hij zijn zenit wel zo een beetje bereikt te hebben. Hij wilde maximaal twee termijnen dienen en dan weer vertrekken. Maar zes jaar later staan alle ogen van de wereld op hem gericht als de gehaaide uitdager van de centrale macht in Madrid.

Intrigant

Veel Spanjaarden zien hem als een onruststoker en intrigant van haast demonische proporties. In separatistisch Catalonië is hij tijdens deze kritieke dagen duidelijk de leider. Maar van dweepzucht met 'Puigdi', zoals naasten hem liefkozend noemen, is geen sprake. Het Catalaans separatisme is dan wel levendiger dan ooit. Maar veel spandoeken met Puigdemont afgebeeld als revolutionaire held a la Che Guevara zijn nog niet waar te nemen.

Puigdemont is wel de laatste om daar rouwig over te zijn, want die rol past hem helemaal niet. Al speelt hij de afgelopen dagen wel een uiterst behendig communicatiespel om het buitenland warm te maken voor de Catalaanse kwestie. Om een spiegeleffect te bewerkstelligen sprak hij woensdag op hetzelfde tijdstip als de koning een dag daarvoor als 'een staatshoofd' het volk toe. Maar anders dan de koning liet Puigdemont zich van zijn meest verzoenende kant zien en leek hij de redelijkheid zelve, om de crisis door bemiddeling alsnog te laten kantelen en Madrid's harde lijn af te wenden. Door bemiddeling van buitenaf hoopt hij zo een koerswijziging in de keiharde patstelling te forceren.

Botsing onvermijdelijk

Want ook Puigdemont ziet dat Barcelona en Madrid nu als twee hogesnelheidstreinen op elkaar afrazen waarbij een botsing onvermijdelijk lijkt. Daarbij zal de Catalaanse president vrijwel zeker aan het kortste eind trekken, waarbij hem arrestatie of een miljoenenboete boven het hoofd hangt.

De Catalaanse president Puigdemont woonde afgelopen maandag een protest bij van separatisten in Barcelona. Op de achtergrond de onafhankelijkheidsvlag. Beeld REUTERS

Puigdemont lijkt het allemaal gewillig te ondergaan. Want hij zit enkel op zijn post om Catalonië naar de onafhankelijkheid te koersen. Ambities om een eventuele Catalaanse republiek eigenhandig te leiden heeft hij niet, zo gaf hij meermaals aan. Het harde politieke machtsspel aanvaardt hij uit pure noodzaak. Maar zijn natuurlijke habitat is het niet. Zo bezien is Puigdemont nu de gedroomde man van het moment. Hij is boven alles een separatist. En de onafhankelijkheid heeft hij het liefst zoals zijn eten. Het is beter zonder toevoegingen en kleurstoffen, liet de Catalaanse krant El Periódico optekenen in een idioom dat zo uit de banketbakkerij van zijn ouders lijkt te komen.

Staatsman

Als de klus erop zit dan vertrekt hij, misschien wel helemaal uit de politiek. Nu al reist hij na gedane zaken in Barcelona, als het even kan terug naar Girona, waar hij woont met zijn Roemeense echtgenote (ook journalist) met wie hij twee kinderen heeft. Volgens Marta Madrenas heeft Puigdemont zichzelf nooit als staatsman gezien, niet toen hij burgemeester was en ook niet als Catalaans president. Als hij zichzelf al als 'iets' ziet is dat als journalist, iemand die een boodschap overbrengt.

Maar het is de vraag of Puigdemont na alle gespannen ontwikkelingen zomaar weer uit de arena kan stappen. Als hij na parlementsberaad maandag werkelijk de onafhankelijkheid uitroept, zal Madrid niet aarzelen ook tegen hem persoonlijk op te treden. En als Puigdemont werkelijk achter de tralies verdwijnt komt zijn gezicht wellicht alsnog op een revolutionair spandoek terecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden