Varken, kip of kind te koop

De Britse Jezza Neumann is de Chinese ’kindermarkt’ opgegaan. De verkoop van kinderen komt in China veel voor, in de hand gewerkt door de één-kind politiek.

Jaarlijks worden in China naar schatting 70.000 kinderen ontvoerd. De één-kind politiek en armoede werken een zwarte markt in de hand met een ’overschot’ aan kinderen waarvoor ouders niet kunnen zorgen, vertelt de Britse Jezza Neumann. In de Channel 4/HBO documentaire ’China’s Stolen Children’ volgt hij een wanhopig ouderpaar dat de hulp inroept van een privédetective om hun verdwenen zoontje te vinden, een stel dat te jong is om te trouwen en hun ’illegale’ baby zal moeten afstaan, en een handelaar die tussen alle partijen door laveert en zich beroept op de wetten van vraag en aanbod.

De opnamen voor de film zijn stiekem gemaakt. Hoe hebt u de ouders bereid gevonden hun verhaal te vertellen?

We hebben contact gezocht met een belangengroep voor ouders van vermiste kinderen en met veel leden gepraat. Voor ons was het belangrijk dat beide ouders wilden meedoen. Voor hun werkt het twee kanten op: ze krijgen aandacht voor de zaak van hun zoon, maar zijn ook bang voor het gezag. Buitenlandse journalisten mogen in China niet zonder vergunning filmen. Ze kunnen problemen krijgen wegens handelingen ’tegen de staat’.

Is dat gebeurd?

Nee, gelukkig niet. Ze hebben inmiddels een tweede kind gekregen en maken het relatief goed.

De handelaar in de film benadert zijn werk heel pragmatisch: ’sommige mensen willen een kind kopen, anderen willen verkopen, ik breng ze bij elkaar’. Zelf heeft hij ’in krappe tijden’ zijn jongste zoon verkocht. Wat vindt u van hem?

Ik heb ergens wel medelijden met hem. Hij heeft vrouwen belazerd en ontvoerd en dat zou hij ongetwijfeld weer doen als hij er snel geld mee kon verdienen. Hij heeft geen moraal. Dat zie je op grote schaal in China: het kapitalisme is dit communistische land binnengedrongen en nu is het: verdien je geld hoe en waar je maar kan. Maar onderwijs, richtlijnen hóe je zaken doet, ontbreken. Dus is het: ik heb mijn varken en kip verkocht, ik verkoop ook mijn kind.

Dat is nogal een verschil, een kip of een kind.

Ik weet niet waarom, maar het is daar echt anders. Kun je je voorstellen dat in Nederland iemand zegt ’ik heb net een kind gekocht’? In China is het niet illegaal om een kind te kopen, zolang je het niet mishandelt. Mensen die kopen hebben over het algemeen een opleiding en geld, die willen dat kind ook naar school sturen. Dat kan alleen als een kind een geboortebewijs heeft, dus is het blijkbaar heel makkelijk om zo’n bewijs te kopen. Die corruptie zou je zo makkelijk kunnen aanpakken.

Denkt u dat sommige van deze kinderen via adoptie in Europa terechtkomen?

Ik heb geruchten gehoord ja, maar ik kan ze niet bevestigen. Dan zou je undercover in weeshuizen moeten filmen, dat wordt heel lastig.

Wat is het grootste probleem: de één-kind politiek of armoede?

Mensenhandel komt overal voor, daar heeft armoede zeker mee te maken. Maar dit is niet de internationale mensenhandel waar nu veel over wordt gesproken. Zonder de één-kind politiek zou dit nooit op zulke grote schaal bínnen een land voorkomen.

Abortus op vrouwelijke foetussen komt vaker voor dan op mannelijke. Zijn het vooral jongetjes die worden ontvoerd?

Ja, er is blijvende vraag naar jongetjes omdat zij de familielijn intact houden. Nieuw is dat nu ook meisjes worden ontvoerd die terecht komen bij mensen die al een jongen hebben. De redenering is dat de boete die je betaalt voor een tweede kind zich terugbetaalt als dat meisje vanaf haar tiende meewerkt. Vervolgens kun je haar met je zoon laten trouwen, dan hoef je geen bruidsschat te betalen.

Wat heeft deze praktijk voor effect op de maatschappelijke psyche?

Het is een griezelig idee dat er massa’s jongens opgroeien zonder moraal en zonder het vooruitzicht dat ze later een vrouw kunnen vinden. China manifesteert zich internationaal binnen de industrie en de zakenwereld. Wat voor denkbeelden nemen die mannen over de grenzen mee? In Europa is het zo ingewikkeld om te adopteren dat adoptieouders heel veel waarde hechten aan het leven waarvoor ze uiteindelijk mogen zorgen.

In China kun je wakker worden en zeggen: ’ik wil wel een jongen.’ Wat gebeurt er wanneer jongens als een ’product’ in een gezin komen, opgroeien en geen bloedbanden blijken te hebben? Wanneer ze wordt verteld: je zus is je zus niet, jullie gaan trouwen? Zoals ik al zei: er zijn ontzettend veel regels in China, maar de overheid doet niets om mensen moreel te leiden, informatie te geven, te helpen bij gezinsplanning.

Aan het eind van de film vermeldt een commentaar van de Chinese regering dat er wordt gestreden tegen mensenhandel. Hoe komt u aan die uitspraak?

In Engeland hanteren de omroepen het recht op wederhoor. Maar je bent niet verplicht om de film te laten zien. Dat hebben wij niet gedaan, voor je het weet proberen de Chinese autoriteiten vertoning tegen te gaan. Wij hebben een stapel documenten aan de ambassade overhandigd waarin wordt uitgelegd wat er in de film gebeurt.

En, wat was de reactie?

De film werd afgedaan als onzin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden