Vanuit welk Europees land mag Nederland straks afluisteren?

Een satellietschotel van Defensie in Burum in 2014.Beeld ANP

Nederland wil in Europa een nieuwe plek vinden waar de eigen geheime diensten communicatie via satellieten kunnen afluisteren. Het grondstation van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in het Friese Burum moet weg om sneller mobiel internet mogelijk te maken.

Volgens Defensie is elders in Nederland geen geschikte plek te vinden. Nederland zal dan ook bij bondgenoten moeten rondkijken voor een lokatie. Drie vragen en antwoorden over de verweesde oren van de MIVD.

Wat gebeurt er in Burum?

Via een grondstation met grote schotels kunnen de MIVD en haar civiele tegenhanger AIVD signalen opvangen tussen satellieten en telefoons en internetgebruikers op aarde. Op die manier kan de MIVD meeluisteren, of in kaart brengen wie wanneer met wie belt.

MIVD-directeur Onno Eichelsheim zei twee weken geleden in een interview met NRC dat deze informatie van grote waarde is voor de buitenlandse missies van de krijgsmacht. “Waar wij opereren – denk aan Afrika, Afghanistan, het Midden Oosten – zijn amper kabels en is de satelliet de aangewezen manier om te communiceren. Je kunt meeluisteren met telefoongesprekken en internetverkeer opvangen. De veiligheid van onze troepen is ermee gediend. We voorspellen waar hinderlagen en aanslagen zullen plaatsvinden en leiden het konvooi eromheen.”

Waarom moet het station weg?

De sensoren maken gebruik van dezelfde frequentieband die binnen Europa vanaf 2020 de standaard vormt voor 5G mobiel internet, zo schrijft staatssecretaris van economische zaken Mona Keijzer aan de Tweede Kamer. Dat nieuwe ultrasnelle internet is bijvoorbeeld nodig voor zelfrijdende auto’s en andere slimme apparaten die permanent digitaal verbonden zijn.

TNO heeft onderzocht wat er gebeurt als internetproviders en de MIVD van dezelfde frequentie gebruik maken. Dat blijkt geen goed idee. Het internet zal dan met storingen te maken krijgen, terwijl de MVID door alle ruis niet meer adequaat kan afluisteren.

Een oplossing zou zijn dat er vijftig kilometer rond Burum geen 5G komt. Maar in dat geval moeten onder meer Assen, Groningen en Leeuwarden het permanent zonder snel mobiel internet stellen. Ook zou Duitsland dan in delen van de grensstreek geen 5G mogen introduceren. Dat veroordeelt deze gebieden tot een permanente achterstand op de rest van het land, en is dus voor het kabinet geen optie.

Waar kan de MIVD nu naartoe?

Verplaatsing van de sensoren in Burum naar een andere plek in Nederland is geen optie, want dat verplaatst het probleem alleen maar. Het enig denkbare alternatief is een andere locatie in Europa, zo zei Eichelsheim twee weken geleden. Een ander werelddeel kan niet, want dan liggen de conflictgebieden in het Midden-Oosten, Afrika en Afghanistan niet meer binnen het afluisterbereik. Een afgelegen berg zou volgens Eichelsheim ideaal zijn, omdat er dan geen 5G in de buurt is.

Het kabinet stelt binnenkort een speciale gezant met ervaring binnen de inlichtingenwereld aan. Die moet bij bevriende geheime diensten peilen of Nederland het afluisterpark naar hen mag verplaatsen. Uiteindelijk moet dat resulteren in een bereidwillig gastland dat alles via een verdrag netjes wil regelen. Daar zullen allerlei vervelende ‘politieke en juridische compromissen’ bij komen kijken, zo zei Eichelsheim tegen NRC. Eigenlijk wilde hij dan ook liever niet verhuizen.

Het is niet gebruikelijk dat landen hun gevoelige spionagefaciliteiten over de grens neerzetten, maar helemaal uniek is het ook niet. Door de kromming van de aarde is het niet mogelijk vanuit één regio alle satellieten in de gaten te houden. De Amerikaanse inlichtingendiensten onderscheppen bijvoorbeeld satellietverkeer vanuit de Britse luchtmachtbasis Menwith Hill. Mogelijk werken ze ook nog vanuit een Duits afluisterstation voor satellietverkeer in Beieren.

Lees ook: 

Veiligheidsdienst zoekt jonge hackers tegen Russische dreiging

Doorgaans is de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst een gesloten bolwerk. Maar directeur Onno Eichelsheim legde vorig jaar  uithoe hij Nederland wil beschermen tegen digitale dreigingen vanuit onder meer Rusland en China.

Met de grote jongens spioneren in het Oostblok

Nederland deed in de jaren vijftig volop mee aan riskante geheime operaties in Oostbloklanden,  zo bleek uit een in 2016 verschenen studie. Nederlandse inlichtingendiensten trokken op met Amerikaanse en Britse spionnen. Soms doeltreffend, soms zonder succes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden