Vanuit een veilige achtergrond

Hij heeft een kast vol literaire prijzen, maar nog geen groot lezerspubliek. Dat gaat nu veranderen: Edward van de Vendel (41) schreef het Kinderboekenweekgeschenk 'Wat rijmt er op puree?' (oplage: 390000). Onderwerp is 'de ethiek van de ruzie'. ,,Ik dacht na de moord op Van Gogh: ik moet iets doen, als kinderboekenschrijver.“

Een zoen, een roltrap, een waslijn, een meeuw, een lift, een sloot: Edward van de Vendel maakt van doodgewone dingen verrassende, filosofische kindergedichtjes. Hij vertrekt vaak vanuit de taal, zegt de schrijver in een café in zijn woonplaats Rotterdam. Of vanuit een paal, die hij tegenkomt op straat: ,,Het leukste bij een zebrapad / is dat / de palen tikken. / Het is alsof ze schrikken / als ik moet oversteken.“ (uit: 'Superguppie krijgt kleintjes', 2005).

Een gedicht begint met heel goed kijken, zegt Van de Vendel - ex-onderwijzer, type: leuke, blonde boy next door, die met vuur over zijn werk praat. Dit denkt de dichter als hij kijkt naar een snor: ,,Soms zie je iemand met een snor, / zo slordig / vind ik dat. / Alsof hij na de schoonmaak 's ochtends / iets niet opgeborgen had.“

De aanleiding voor zijn novelle 'Wat rijmt er op puree?' (10+) is veel minder onschuldig: de moord op Theo van Gogh. Vlak daarna kreeg Van de Vendel de (eervolle) opdracht om het Kinderboekenweekgeschenk te schrijven. De sfeer in Nederland was explosief, mensen hadden 'korte lontjes', conflicten leken overal te escaleren en de auteur dacht: ,,Ik moet iets doen, als kinderboekenschrijver.“

,,Ik wilde de ethiek van de ruzie beschrijven“, zegt Van de Vendel, die met 'Wat rijmt er op puree?' misschien wel een soort 'post 2/11'-kinderboek schreef. Hij bracht de grote, sociale onrust in Nederland terug tot schoolklasformaat: ,,Een schoolklas is een minimaatschappij.“

Sfeer wordt gemaakt door mensen, ruzie natuurlijk ook. Stemmingmakers en herrieschoppers in deze minimaatschappij zijn de tweelingbroers Cal en Gus, die samen de rapgroep Twice vormen ('Wij zijn cooler dan ijs'). Hun tegenstander is een vreselijke invaljuf, die veel te streng is en de verkeerde dingen roept. Respectloze nietsnutten, zo noemt ze de tweeling, en hun pesterijtjes zijn 'terreur'. Cal en Gus drijven het conflict op de spits, onder meer met een 'dis' voor haar deur. Zij krijgen huisarrest, de juf blijft weg van school. En wat nu?

,,Ik wil dat je aan een boek voelt: dit raakt aan iets belangrijks“, aldus Van de Vendel. ,,Ik wil met een soort dartpijltje vanuit het boek in je hart of hoofd raken.“ Dit verhaal draait vooral om de vraag: hoe komt een echte verzoening tot stand? Hoe kunnen twee partijen - die elkaar helemaal niet liggen - elkaar toch de hand reiken?

Op die vraag bestaat geen makkelijk antwoord - niet in de echte wereld, ook niet in de wereld van Edward van de Vendel. Hij laat het rapduo eerst een gemakzuchtige, want niet gemeende excuusbrief schrijven. Maar die voldoet niet, zo voelen de broertjes, en dan gaan ze op zoek naar een waarachtiger gebaar: een verzoeningsrap, die ze nota bene zingen samen met de juf.

In zijn versjes onderzoekt Van de Vendel de wereld van de concrete dingen: de steen, de walkman, het plastic zakje dat waait in de wind. In zijn verhalen voor oudere kinderen laat hij zijn hoofdpersonen vaak (onbewust) naar iets abstracters zoeken: wie ben ik echt, wat hoort bij mij? Hoe moet ik, als uniek individu, reageren op een demente opa ('Wat ik vergat'), een verwarde moeder ('Gloeiende voeten'), een gekwetste invaljuf, een door mijzelf veroorzaakte ruzie?

,,Ik ben altijd zo ontzettend op zoek naar het echte leven,“ zegt de schrijver, ,,naar het hele trieste en het hele vrolijke, naar de puurheid, naar de kern waar het om draait.“ Als Van de Vendel zijn jonge lezers al een les wil leren, dan is het deze: Toon initiatief, zoek naar de allereerlijkste en allereigenste oplossing en vind dan de moed om door te zetten.

Daarmee is Van de Vendel aangeland bij de ethiek van de ruzie, maar vooral ook bij zijn eigen thematiek: kinderen moeten verantwoordelijkheid nemen, ze moeten iets doen, ook al vinden ze dat doodeng. Als je niets doet, dan ben je een 'lor' - dit motto (dat de schrijver ontleende aan 'De gebroeders Leeuwenhart' van Astrid Lindgren) loopt als een rode draad door zijn werk.

,,Ik heb het idee dat we allemaal uit een kern van chaos bestaan, waarin 26 bewegingen tegelijk plaatsvinden. Je hebt geen idee wat er boven komt te liggen“, zegt de schrijver. Die chaos, de verwarrende zoektocht van zijn jonge hoofdpersonen naar hun eigen identiteit, beschrijft hij in de mooie, ritmische en beeldenrijke taal die hem al verschillende Griffels en Zoenen heeft opgeleverd.

Zo beschrijft Van de Vendel bijvoorbeeld de verlegen Elmer, hoofdpersoon in zijn 'Wat ik vergat' (10+, 2001): ,,Soms denk ik dat het blozen opkomt in mijn voeten en als groeiend plantje klimt tot op mijn wangen. Ik straal links en rechts in stereo, niets om het af te zetten, nergens op mezelf een powerknop.“

Ook 'Wat rijmt er op puree?' bevat veel sterke, haast tekenfilmachtige beelden. Juf is bijvoorbeeld zo kwaad dat ze begint te blaffen: ,,Echt waar, er kwam een hond uit haar mond.“ En Cal en Gus zien hun zesjarig 'onderdeur-huppelzusje' en haar vriendinnetjes als 'pinguïns', of - onderweg naar het zwembad - als lastige wespen: ,,In dit geval: wespen met een zwemtasje.“

Aan zijn taal stelt Van de Vendel merkbaar hoge eisen, maar aan zijn personages ook: ,,Ze moeten echte kinderen zijn, geen omlaag getransformeerde volwassenen. Ik wil dat je als lezer het gevoel hebt: ik kan die jongen of dat meisje opbellen.“

Deze echte jongens en meisjes moeten zelf hun weg vinden, want hun ouders zijn vaak druk met hun eigen problemen. Maar sympathiek zijn de vaders en moeders in zijn boeken altijd wel, dat is een principiële keuze van de schrijver: ,,Ik vind het heel fijn als leerkrachten en ouders begrijpende mensen zijn. Kinderen moeten vanuit een veilige achtergrond de wereld ontdekken.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden