Vandaag oordeel in spraakmakende euthanasiezaak: wilde de patiënt nou wel of niet dood?

Ter illustratie Beeld ANP
Ter illustratieBeeld ANP

Krijgt een arts straf opgelegd omdat zij een vrouw die daar volgens de inspectie niet om vroeg, euthanasie verleende?

Het is de meest spraakmakende euthanasiezaak van de laatste jaren. Een voormalig kleuterleidster met dementie kreeg in 2016 een dodelijk infuus, zonder dat zij dat wist. Ook ging het bij de uitvoering mis. Tijdens haar euthanasie werd de vrouw 'wakker'.

Dat laatste was voor de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) niet eens de belangrijkste reden om de arts die de euthanasie uitvoerde voor de tuchtrechter te dagen. De zaak draait vooral om de wil van de patiënt. Wanneer de arts de vrouw met dementie vroeg of ze euthanasie wilde, antwoordde zij: "Nee, ik wil nog niet dood. Zo erg is het nog niet."

Dubbelzinnige wilsverklaring

Volgens de arts sprak daar niet de vrouw, maar de dementie, zo zei ze vorige maand tijdens de zitting van de tuchtrechter. De vrouw zelf wilde volgens de arts de regie houden en ten koste van alles voorkomen dat ze zou eindigen als haar moeder, die ook jarenlang aan dementie had geleden.

Vandaar de wilsverklaring waarin duidelijk stond dat de vrouw wilde sterven zodra ze in een verpleeghuis voor ouderen met dementie zou worden opgenomen. Waar ze zo bang voor was, gebeurde. Om er zeker van te zijn dat de wilsverklaring klopte, sprak de arts met de familie en de huisarts van de vrouw.

De arts vergat daarbij iets, stelt de inspectie: het tweede deel van de wilsverklaring. Daarin stond dat ze euthanasie wilde 'wanneer ik daar zelf de tijd rijp voor acht' en 'op mijn verzoek'. Dat is volgens de inspectie een dubbelzinnige wilsverklaring en kan nooit een basis zijn voor euthanasie.

Slaapmiddeltje door de koffie

Een mondelinge toelichting kan in zo'n geval opheldering bieden, maar dat stadium was de vrouw al ruim voorbij. In het verpleeghuis zei ze meerdere malen dat ze dood wilde. Maar als de arts over euthanasie begon, wilde ze niet. "Omdat ze door haar ziekte de vraag niet kon bevatten", zei de arts.

Praten was niet mogelijk, haar gedrag observeren wel. Dat deed de arts. Ze zag een ongelukkige vrouw. Alleen 's morgens leek het soms mee te vallen. Wat moest de arts doen? Haar nog jaren laten lijden onder haar ziekte? Of ingrijpen, zoals de vrouw zelf had aangegeven in haar niet-duidelijke wilsverklaring.

De arts wilde haar patiënt niet in de steek laten. Ze roerde een verdovend middel door de koffie van de vrouw. Zonder dat die dat wist, en dat is tegen de regels, stelt de inspectie. De arts had volgens de inspectie ook moeten zeggen dat ze een dodelijk infuus zou krijgen. Zinloos, vond de arts. Het zou de patiënt hooguit van streek hebben gemaakt.

Fouten bij de uitvoering

Vanaf dat moment ging bij de uitvoering ook nog eens van alles mis. De verdoving was niet sterk genoeg. De vrouw ontwaakte, waarna de arts via een injectie meer verdovende middelen toediende. Toen de naald door haar huid prikte, vloekte de vrouw.

Al snel viel ze weg en begon de arts in het bijzijn van de familie met de sterfprocedure. Toen ongeveer een kwart van de dodelijke dosis was toegediend, kwam de vrouw plots overeind en keek verbaasd om zich heen. Een onvoorziene reactie die soms kan optreden. Volgens de arts duwde de familie de vrouw zachtjes terug in haar bed waarna ze overleed.

Euthanasie bij ouderen met dementie is niet verboden, maar dan moet er een duidelijke wilsverklaring zijn. Bovendien mogen er geen tekenen in woord en gebaar zijn dat de patiënt zich heeft bedacht. Die signalen waren er in dit geval genoeg, zegt de inspectie.

"Zij heeft nooit om uitvoering van euthanasie verzocht en toch is dat bij haar uitgevoerd", aldus de inspectie die hoopt dat de tuchtrechter vanmiddag met een 'passende maatregel' komt. In het zwaarste geval is dat een beroepsverbod. Daarmee is de zaak nog niet gesloten. Het Openbaar Ministerie is al enige tijd bezig met een onderzoek naar eventuele strafrechtelijke vervolging.

Lees ook:

De column van Bert Keizer over deze zaak

Mevrouw Y. kan niet zeggen dat ze dood wil want zoveel geestkracht heeft ze niet meer. Maar door haar gedrag zegt ze het toch. Kan ze het nou wel of niet zeggen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden