'Vandaag is het mijn dag, morgen die van jou'

Marathonkampioen Stephen Kiprotich zette Oeganda op de kaart

Als een clown bespeelt Stephen Kiprotich (23) zijn publiek, om een volgend moment bedachtzaam en filosofisch uit de hoek te komen. De 1.65 meter kleine lichtgewicht in trainingspak vertedert zijn toehoorders in een kerkzaal in Veenendaal, maar houdt de regie in handen.

In Londen werd Stephen Kiprotich met zijn olympische triomf op de marathon de held van Oeganda. Trainend, entertainend en biddend bracht hij deze week een dagdeel door in Veenendaal, waar hij een clinic gaf, als 'ambassadeur van mijn land'.

Het is met hem zoals in de marathon: niet alles is wat het lijkt. Op het podium bekijkt hij met zijn publiek de ontknoping van de olympische race. Het ene moment sjokt hij voelend aan zijn linkerbeen achter twee Keniaanse leiders, het volgende heeft hij ze ver achter zich gelaten. Schaterlachend slaat hij zich op de dijen, alsof het één grote grap is.

Het was geen grap van de man die door niemand als winnaar was getipt. "Ik had problemen, maar die verdwenen gaandeweg de race." Met een beheerste strategie liep hij met twee Keniaanse favorieten door Londen. Hij voelde de tegenstand breken, nam na 36 kilometer het initiatief, kwam alleen op kop en zegt zich minuten voor de finish al blij te hebben gevoeld.

"De vraag kwam in mijn hoofd op: ben ik het wel die hier loopt? Is dit niet iemand anders? De pijn verdween, het was alsof mijn benen verlamd raakten, alsof het niet mijn benen waren die mij droegen."

Hij had geen moment druk gevoeld. Hij hoorde toeschouwers die hem in alle talen toeschreeuwden. Onbegrijpelijke talen, maar Kiprotich ging ervan uit dat de aanmoedigingen voor hem waren. Al die fans, hij mocht ze niet teleurstellen.

"Ik ken geen druk, ik loop altijd mijn eigen vredige race. Waarom zou ik vrees hebben, als ik zelf sterk ben? Dit is het motto waarin ik geloof: vandaag is het mijn dag, morgen die van jou. Als je dat gelooft, hoef je niemand te vrezen."

In 2007 ging junior Kiprotich te rade bij zijn voorbeeld, Haile Gebrselassie. Wat moet ik doen om iets te bereiken? Met profetische precisie antwoordde de Ethiopische meester: Vijf jaar hard werken.

Twee jaar later antwoordde Kiprotich bij de WK cross op de vraag wat hij wilde bereiken in een opwelling: 'Een legende worden.' "Ik wist toen niet dat ik aan Oympische Spelen zou deelnemen. Maar iets in mijn hoofd zei me dat ik de mensen kon verrassen."

Wat vorig jaar gebeurde, ging alle fantasieën te boven. Toen Kiprotich gehuld in de Oegandese vlag de finish passeerde, stond zijn land in vuur en vlam. Uitgerekend in Londen in het jaar van de vijftigjarige onafhankelijkheid van de Britten. En veertig jaar na het enige Oegandese olympische goud van de onder erbarmelijke omstandigheden gestorven hordeloper John Akii-Bua.

Hij wordt in Kampala als een koning ontvangen. Als atleet van arme komaf schuift hij met vrouw en twee jonge kinderen onbevangen aan bij een ontbijt met de president, die hem een huis voor zijn arme ouders belooft. Voor zichzelf heeft hij geen wens.

Pas in Oeganda beseft Kiprotich wat hij heeft losgemaakt. Niet alleen hij was in Londen gefinisht, met hem het hele land. "Alle mensen uit mijn dorp waren naar het vliegveld gekomen. Ik heb de mensen in hun hart geraakt."

De atleet vergelijkt zijn triomf met een geboorte. "Bij een geboorte is iedereen blij. Maar bij de Kalinjin, waartoe ik behoor, zal je, als je alleen meisjes voortbrengt, sterven alsof je niemand hebt voortgebracht. Deze gouden medaille is als een nieuwe zoon, maar na een hele lange tijd wachten."

In de euforie zijn plannen gemaakt voor een nieuw nationaal stadion dat de naam Olympic Stadium Kiprotich moet dragen. Die belofte maakt de noodgedwongen in Kenia trainende atleet gelukkig. In Oeganda zijn amper faciliteiten. "Een stadion zal de atleten enorm helpen, er moet in mijn land heel veel onontdekt talent rondlopen."

Kinderen in zijn regio zingen een speciaal danklied over de man die Oeganda op de kaart heeft gezet. Ze zijn massaal aan het lopen geslagen, ook hopend op een betere toekomst. En er is een inzamelingsactie onder bedrijven gestart die de atleet een half miljoen dollar moet opleveren.

Het wordt niet duidelijk of dat is gelukt. "Geld vind ik niet belangrijk", zegt hij ontwijkend. "Ik heb geen haast om het te besteden, misschien alleen voor het bouwen van een huis en het verbeteren van mijn trainingsomstandigheden."

Tientallen verzoeken van liefdadigheidsorganisaties stroomden bij het Nederlandse management van Kiprotich binnen. Ter promotie van de in mei te houden 4Musketiersmarathon in Oeganda, geeft Kiprotich in Veenendaal een clinic voor de mannen die geld bijeen gaan lopen voor Oeganda. Tijdens een bijeenkomst met lopers en (kandidaat)sponsors beantwoordt hij humorvol en serieus vragen en bidt hij samen met ze voor een betere toekomst van zijn land. Zijn medewerking heeft alles te maken met zijn arme afkomst en het moeilijke leven van zijn ouders. Ondanks zijn aanwassende rijkdom woont Kiprotich nog in Cheptilyal, zijn geboortedorp in de regio Kapchorwa zonder stromend water en slechts elektriciteit voor lichtpeertjes. Voor zijn geboorte zwierven zijn ouders jarenlang rond in het huidige nationale park rond Mount Elgon, nabij de Keniaanse grens.

"Mijn vader vertelde me hoe moeilijk die tijd was. Er heersten oorlogen, constant werden mijn ouders verjaagd door andere gemeenschappen. Het was lijden tijdens lange looptochten op zoek naar voedsel en een woonplaats. Een broer van mijn vader werd vermoord toen ze zijn koeien kwamen stelen."

Zijn vader, boer, is polygaam. "Hij heeft 13 kinderen, bij mijn moeder zijn we met zeven. Alleen mijn jongste broer en ik wonen nog bij mijn ouders, in eigen huizen. Zo kunnen we voor elkaar zorgen als er voedsel of medicatie nodig is."

Kiprotich is gewend te leven met schaarste aan eten. Tot zijn veertiende liep hij blootsvoets. Zijn leven werd op jonge leeftijd bedreigd door een mysterieuze ziekte waarmee ze in het ziekenhuis geen raad wisten. Met traditionele kruiden, 'en met hulp van God', stopten zijn ouders uiteindelijk het opzwellen van zijn lichaam. De jonge Kiprotich deed vervolgens niets liever dan hardlopen, ofschoon zijn angstige moeder dat tevergeefs probeerde te ontmoedigen. Toen door ontbreken van geld studeren niet mogelijk was, stortte Kiprotich zich op trainen.

"De mensen in mijn dorp vroegen zich af wat er mis was met deze jongen die halfnaakt en op slechte schoenen hard liep. Hij is gek! Het maakte me niet uit, ik wist waarmee ik bezig was."

Nu ziet hij als hij thuis is overal kinderen hardlopen alsof ze Kiprotich zijn. Geen gek, maar een idool. "Ik liep altijd op de eerste plaats voor mezelf. Nu ik zie hoeveel ik daarmee kan veranderen, loop ik voor mijn land en vooral voor de kinderen. Toen ik kind was, kreeg ik steun van anderen. Nu moet ik zorgen dat de kinderen niet onder de problemen lijden die ik had."

'Ik loop voor mijn land en vooral voor de kinderen'

Hardlopen in een woestijn vol problemen
Mannenbeweging De 4e Musketier zocht vorig jaar contact met Compassion, een christelijke organisatie die zich inzet voor armoedebestrijding van kinderen. 30 leden wilden een marathon lopen in Rwanda en daarmee drie ton ophalen. Dat leek Compassion een onmogelijk doel. Het lukte.

Het project is gegroeid. Op 29 mei zal de tweede Musketiermarathon circa 130 deelnemers tellen en is 1,3 miljoen euro het streefdoel. Dat zal grotendeels worden besteed aan armoedebestrijding voor kinderen in Lira, in het noorden van Oeganda, waar de marathon zal plaatsvinden.

Kiprotich omschrijft het gebied als 'een woestijn vol problemen'. In het noorden van Oeganda hield Joseph Koney met zijn rebellenleger jarenlang huis. Nog altijd durven veel bewoners er niet naar terug te keren.

De marathon is daarom niet alleen een inzamelingsactie van geld. Als 130 blanke westerse mannen een marathon door het gebied lopen, propageert het evenement daarmee volgens de organisatie veiligheid en vrijheid. "Daarmee zal het evenement een enorm positief psychologisch effect hebben."

Toen Kiprotich de olympische marathon won, werd contact gezocht met zijn Nederlandse management, Global Sports Communication. Uit de talloze verzoeken om steun achtte de atleet deze het meest geschikt.

"Ik ben hier als ambassadeur van mijn land. Deze marathon draagt veel bij aan Oeganda. Hij wordt weliswaar niet in mijn gebied gehouden, maar wel in een regio die er op alle gebieden slecht aan toe is. Ik heb zelf kinderen. Kinderen zijn de toekomst van mijn land, daarom verdienen ze alle steun."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden