Vandaag begint de strijd om de nieuwe Europese topbanen, Brussel slijpt de messen

Op de extra EU-top dinsdagavond begint de strijd om de nieuwe topbanen, vooral het voorzitterschap van de Europese Commissie. Gaan de regeringsleiders de spitskandidaten dumpen?

De liberale kandidaat Margrethe Vestager zei het een tijdje terug al, haar sociaal-democratische tegenstrever Frans Timmermans zei het in de nacht van zondag op maandag, na de eerste uitslagen van de Europese verkiezingen. “Een grote meerderheid van de Europese burgers is niet bijster geïnteresseerd in de vraag wie de nieuwe voorzitter wordt van de Europese Commissie.”

Toch is dat nou net de vraag waarvoor de 28 Europese regeringsleiders dinsdagavond alles opzijschuiven en in Brussel bijeenkomen. Onder hen ook de Britse premier Theresa May, die op 7 juni aftreedt maar de EU-gifbeker tot op de bodem moet leegdrinken.

Voorzitter Donald Tusk heeft deze top ingelast om snel na de verkiezingen knopen door te hakken over de verdeling van de topbanen, waarbij het commissievoorzitterschap het zwaarste politieke vuurwerk belooft op te leveren.

Strijd over de topbaan

Het Europees Parlement heeft net als vijf jaar geleden zijn hakken in het zand gezet: die nieuwe voorzitter moet en zal een van de zogeheten ‘spitskandidaten’ zijn die de afgelopen maanden campagne hebben gevoerd. Om die reden zagen we, naast Timmermans en Vestager, ook onder anderen Manfred Weber (christen-democraten) en Bas Eickhout (GroenLinks) vaker op tv dan normaal. Kijk, zo verklein je dus het vermeende democratische tekort in de EU, betoogt het parlement: de strijd over deze topbaan moet in het openbaar worden gevoerd, niet in achterkamertjes.

Vijf jaar geleden ging dat (wat het parlement betreft) maar net goed, met christen-democraat Jean-Claude Juncker, spitskandidaat van het eerste uur. Dit keer liggen de politieke verhoudingen dusdanig anders dat de benoeming een taai gevecht kan worden. Ook in het parlement zelf ligt snelle overeenstemming over één kandidaat niet voor de hand, omdat de nieuwe zetelverdeling moeizame meerderheidsvorming belooft over wat dan ook.

‘Spitskandidaten’ Frans Timmermans (PvdA) en Manfred Weber (Europese Volkspartij) voor het voorzitterschap van de Europese Commissie gingen met elkaar in debat in een uitzending van ‘Nieuwsuur’. Beeld EPA

Een aantal regeringsleiders, onder wie premier Rutte en de Franse president Macron, verzet zich tegen het spitskandidaten-systeem. In het EU-verdrag staat er niets over. Wat er staat, is dat de Europese Raad (de club van regeringsleiders) een kandidaat-voorzitter voordraagt, ‘rekening houdend met de verkiezingen voor het Europees Parlement’.

Veel regeringsleiders willen de vrijheid hebben om zelf met een sterke kandidaat te komen, een kanjer die helemaal geen tijd heeft voor een spitskandidaat-campagne. De namen die rondzingen, zijn die van brexit-onderhandelaar Michel Barnier, oud-Eurocommissaris Kristalina Georgieva en IMF-directeur Christine Lagarde. Die laatste ging in 2014 ook al over de tong.

Institutioneel messengeslijp

Die kandidaat moet ook in het parlement een meerderheid krijgen. Het komt er dus op neer dat regeringsleiders en volksvertegenwoordigers het onderling eens moeten worden. Klinkt simpel, maar het geluid van institutioneel messengeslijp dat al een tijdje in Brussel en Straatsburg weerklinkt, belooft weinig goeds voor de zomermaanden.

Tusk wil de kwestie ‘snel, vlot en doortastend afhandelen’, zei hij eerder deze maand. Als de EU-burger ergens níet op zit te wachten, is het wel op Brussels gehakketak over wie welk topbaantje krijgt. “Ik zal er niet voor terugdeinzen om het tot een stemming te laten komen als het te moeilijk blijkt om eensgezindheid te bereiken”, dreigde Tusk. De Poolse ‘EU-president’, wiens opvolging ook onderdeel is van de stoelendans, hoopt dat de strijd niet langer duurt dan tot de EU-top van 20 en 21 juni.

Dinsdagavond wordt de stoelendans op het hoogste niveau geopend. Daarna weten we of Tusks optimistische planning realistisch is of niet.

Lees ook: 

Welkom in het parlement zonder mening

Koersvaster zal het nieuwe Europees Parlement er niet op worden. Het zal in een zoektocht naar meerderheden soms naar links afbuigen, soms naar rechts, soms naar een middenweg.

Het Europees Parlement zelf is de grote winnaar: opkomst overtreft alle verwachtingen

Sinds 1979 nam de belangstelling steeds gestaag af, nu is daar opeens een forse knik omhoog. De ‘grote coalitie’ krijgt klappen, de winst van de Groenen is groter dan gedacht.

Het gat in het politieke midden

Het is altijd verstandig nog een keer na te denken alvorens een ontwikkeling historisch te noemen.Er zijn desondanks redenen die term te gebruiken voor de uitslag van de verkiezingen voor het Europees Parlement.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden