Vanavond weer propaganda kijken

Russische tv-kijkers krijgen constant dezelfde boodschap voorgeschoteld: in Oekraïne hebben fascisten de macht gegrepen. Op de Krim werd 160 jaar geleden voor het eerst de oorlog in beeld gebracht, met gravures en foto's.

MOSKOU - En Kosovo? Is dat soms een onafhankelijke staat?" Konstantin Sjomin is geïrriteerd. De Russische verslaggever haalde al eens de wereldpers door live op televisie te zeggen dat de vermoorde Servische premier Zoran Djindjic 'een welverdiende kogel' had gekregen. Hij noemt Kosovo een verkapte Amerikaanse staat. Tegenover hem zit Michael Bohm, de Amerikaanse hoofdredacteur van het Engelstalige dagblad The Moscow Times. Bohm vraagt hem in een discussie op de Russische nieuwszender 'Rossija-24' vergeefs waarom de Russen zo moeilijk doen en de 'annexatie' van de Krim maar niet willen erkennen.

Het is een zeldzame kritische noot in de lawine aan eenzijdige informatie over de gebeurtenissen in Oekraïne, die de Russische televisiekijkers al maandenlang over zich uitgestort krijgen. Nieuwslezers en correspondenten ter plekke spreken steevast van 'extremisten', 'radicalen' en 'fascisten' als ze het hebben over de tienduizenden die sinds december het centrum van de Oekraïense hoofdstad Kiev bevolkten. Het gebruik van die terminologie stond nooit ter discussie en dat wekt ook geen verbazing. Afgelopen najaar zeiden dezelfde nieuwslezers met een stalen gezicht dat de in de Barentszzee gearresteerde Greenpeace-activisten eropuit waren een Russisch boorplatform te bezetten

Maar in de berichtgeving over Oekraïne zijn alle registers opengetrokken, zo lijkt het. De populaire Russische zanger Andrej Makarevitsj verzuchtte vorige week tegen de Oekraïense televisie dat hij sinds de dagen van de in 1982 overleden Sovjetleider Leonid Brezjnev niet meer zulke propaganda op televisie had gezien. De Oekraïense berichtgeving, hoewel vaak ook gekleurd, was beduidend evenwichtiger. De Oekraïense televisiekijker heeft daarbij vaak ook nog de mogelijkheid de Rusissche televisiezenders te bekijken.

In Kiev gingen de Russische verslaggevers de afgelopen weken en maanden vooral op zoek naar de meest radicale groepen die deelnamen aan de massale protesten. Dat was een schot voor open doel, want ze konden daarbij kiezen uit een keur aan ultranationalistische en andere radicale groepen. Ze deden hun uiterste best aan te tonen dat de demonstranten gebruik maakten van vuurwapens, en toonden - nadat het protest half januari escaleerde - uitgebreid kogelgaten in politieschilden die dat moesten aantonen. De eerste beleidsdaden van de nieuwe machthebbers in Kiev leverden ook meer dan voldoende munitie voor de Russische media, zoals het - uiteindelijk niet-gerealiseerde - besluit het Russisch de status van tweede landstaal te ontnemen.

Op het Russische publiek heeft die dag in dag uit herhaalde boodschap een niet mis te verstane uitwerking. Hoewel internet in Rusland bezig is met een indrukwekkende opmars, blijft de tv voor de grote meerderheid van de bevolking informatiebron nummer 1. De belangrijkste federale televisiezenders worden gecontroleerd door de overheid. En hoewel regelrechte censuur verleden tijd is, weten de journalisten van die zenders haarfijn wat wel en niet mag worden getoond. Kritiek op de officiële lezing van welke gebeurtenis dan ook - of het nu gaat om massale protesten van de Russische oppositie, de situatie in Syrië of die in Oekraïne - is uit den boze.

Het beeld dat de Russische televisiekijker krijgt van de ontwikkelingen in het buurland ziet er als volgt uit: In Oekraïne heeft een fascistische staatsgreep plaatsgevonden. De hoofdstad Kiev is goeddeels in de as gelegd. Gewapende bendes maken er de straten onveilig en de politie staat machteloos. En nu de ultranationalisten uit het Westen de macht hebben gegrepen, maken ze zich op om af te rekenen met de Russisch-sprekende bevolking in het oosten en zuiden van Oekraïne. Tienduizenden Oekraïners wachten dat niet af en zoeken een veilig heenkomen in het naburige Rusland.

Zo is ook de voorstelling van zaken bij veel mensen in de oostelijke delen van Oekraïne die routinematig naar de Russische televisie kijken. "Ze hebben die prachtige stad Kiev verwoest, en nu komen ze naar ons toe", is zo'n reactie die je dezer dagen bijvoorbeeld op de Krim kunt optekenen. Het in een oprechte opwelling van medeleven inzamelen van 'humanitaire hulp', dekens, levensmiddelen en kinderspeelgoed voor de Oekraïense 'vluchtelingen' in diverse Russische steden is ook een rechtstreeks gevolg van die berichtgeving.

Aan de grote demonstraties die de afgelopen week in heel Rusland zijn gehouden ter 'ondersteuning van het Oekraïense volk' is daarentegen weinig spontaans te bespeuren. Zij zijn volgens een beproefd scenario georganiseerd om via de gemaakte televisiebeelden de indruk te wekken dat het besluit van Moskou zo nodig troepen te sturen naar Oekraïne om de 'landgenoten' daar te helpen, massale steun geniet onder de Russische bevolking. Dat er ook mensen de straat op gaan om te demonstreren tegen Russische inmenging in het buurland en dat daarbij honderden mensen worden aangehouden krijgt het grote publiek niet te zien.

De Russische zenders melden wel de westerse kritiek op het Russische besluit zo nodig troepen naar Oekraïne te sturen, maar zeggen er achteraan dat de Amerikanen boter op hun hoofd hebben, met dubbele maten meten en dus helemaal geen recht van spreken hebben. Wat volgt is een opsomming en een veelheid van gewelddadige beelden van de bombardementen op Joegoslavië, de inval in Irak, de landing van Amerikaanse troepen in Panama en op Granada. Ook dat maakt indruk, zeker in contrast met de 'gematigde' toonzetting van het Kremlin, dat weliswaar niet toegeeft dat Russische troepen al actief zijn op de Krim, maar in elk geval niet is overgegaan tot grootschalige militaire actie.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden