Vanaf vandaag moeten de meeste wapens in Syrië zwijgen

bestand | analyse | Rusland en Turkije bereiken in recordtijd een bestand in Syrië. Het heeft de nodige gebreken, maar het kan slagen. Iedereen heeft namelijk baat bij een gevechtspauze.

Nog geen dag nadat Turkije en Rusland zeiden dat ze een staakt-het-vuren wilden in Syrië, is het bestand een feit. Sinds gisteravond geldt een wapenstilstand in alle delen van Syrië, met uitzondering van de gebieden waar IS en Al-Nusra (het Syrische Al-Qaida) opereren.


De snelheid waarmee de Russen en Turken het bestand wisten af te dwingen is ongekend. Eveneens ongekend is de totale afwezigheid van het Westen in de onderhandelingen. Maar het bestand heeft een aantal gebreken. Zo zijn er behoorlijk zware eisen gesteld aan de strijdende partijen en een aantal van hun bondgenoten op de grond. Het is dus allerminst zeker dat het bestand zal slagen.


Een van de hinderpalen is de status van Al-Nusra. Deze groepering behoort tot een van de belangrijkste facties binnen het conflict, maar doet niet mee aan de wapenstilstand. Nog problematischer is dat deze groepering is vermengd met groeperingen die wel meedoen aan het bestand. Rebellen kunnen zo aanvallen uitvoeren op regeringsmilitairen onder Al-Qaidavlag, en omgekeerd kunnen Al-Qaidastrijders zich verschuilen achter de rebellen als ze aangevallen worden door het regime, en zo Damascus beschuldigen van het niet naleven van de wapenstilstand. Deze camouflagetactiek heeft ook zijn nadelen voor de rebellen: het verschaft namelijk het Syrische regime een excuus om alle gewapende opstandelingen onder Al-Qaida te scharen.


De Russen eisen dat alle rebellen zich fysiek distantiëren van Al-Qaida. Maar de kans daarop lijkt klein: want als de rebellen dat doen, dan verlenen ze Assad een vrijbrief om in Al-Qaidagebied verder op te rukken, waaronder in de provincie Idlib.


De Turken eisen tegelijkertijd dat de Libanees-sjiitische militie Hezbollah terugkeert naar huis. Deze beweging steunt Assad en heeft duizenden strijders in Syrië gestationeerd. Zonder haar hulp was het Syrische regime waarschijnlijk allang ingestort. Het is de vraag of Hezbollah akkoord gaat met de Turkse eis, want noch de Turken noch de Russen hebben invloed op deze militie.


In ruil voor Hezbollah's terugtrekking zouden ook de soennitische jihadisten van niet-Syrische komaf moeten vertrekken. Maar deze eis is praktisch onuitvoerbaar. Want waar moeten de duizenden Arabische, Oeigoerse, Tsjetsjeense en Europese Syriëgangers heen? Ze zijn een gevaar voor de nationale veiligheid in hun thuisland, en hun regeringen zullen hen dus allerminst met open armen ontvangen.


Ondanks alle gebreken heeft het bestand kans van slagen. De jihadisten en rebellen hebben weinig keus dan zich gedeisd te houden en zich deels te schikken naar de Turkse wensen. Ze zijn namelijk allemaal van Turkije afhankelijk, want als Ankara besluit de grens op slot te gooien of hen aan hun lot over te laten, dan hebben ze geen toegang meer tot buitenlandse wapens.


Het is ook in het belang van Assad om zich voorlopig koest te houden. Hij kan zich niet permitteren om de Russen tegen de haren in te strijken. Net zo min als dat hij het zonder hulp van Hezbollah had gered, kan hij niet zonder Russische luchtsteun.


Bovendien, als de frontlinie rustig is, kan hij zich storten op de strijd tegen Islamitische Staat. Zijn onderbemande leger heeft dan de handen vrij voor de herovering van de historische stad Palmyra, die nu in IS handen is. En met de komst van Donald Trump in het Witte Huis, die de vernietiging van IS tot prioriteit heeft, rekent Assad wellicht op den duur op Amerikaanse bijval.

Grote rebellengroep ondertekent nog niet

De grootste rebellengroep in Syrië die volgens Rusland eerder akkoord was met het staakt-het-vuren, heeft het bestand nog niet ondertekend. Ahrar al-Sham, volgens het Russische ministerie van defensie goed voor zo'n 16.000 strijders, liet gisteravond zelf weten 'meerdere voorbehouden' te hebben.


Wat de bezwaren precies zijn, zal de groepering pas later kenbaar maken, stelde een woordvoerder van Ahrar al-Sham op Twitter. Als de groep tegen blijft, is het een flinke tegenslag.


Volgens Rusland, dat samen met Turkije het initiatief nam voor het bestand, zouden de partijen eigenlijk hebben afgesproken vanaf vandaag de wapens te laten zwijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden