Van zwangelschuur naar Zwingelspaan

289Zwangelschuur, hier vrijdag opgevoerd als een duistere benaming voor een bouwsel bij boerderijen, blijkt voor ettelijke lezers geen ondoorzichtige term te zijn. Hij moet afkomstig zijn uit de vlasteelt, meldt onder anderen een inwoner van 's-Gravendeel, eens 'het grootste vlasdorp van Nederland'.

Zwangelschuur zou een variant zijn van zwengel- of zwingelschuur, ook wel zwingelkeet of zwingelkooi genoemd. Boeren plachten daar vlas te zwingelen of te zwengelen oftewel te ontdoen van houtige stengeldelen. Daartoe bedienden ze zich van een zwingelmachine (zwingelmolen), voorzien van zwingelspanen of -messen (scherpe houten plankjes), of van een houten spaan met handvat, een braakstok, die soms ook zwingelspaan of -mes werd genoemd.

Voor de hypothese dat de a van zwangelschuur een dialectische variant is van de e of i, is nog geen bewijs gevonden. Wel herinnert zich een oud-inwoner van de Hoeksche Waard dat men daar 'nogal rommelde met klinkers' en dus waarschijnlijk elders ook.

Zwingelspaan is, zoals oud-collega Haro Hielkema opmerkt, ook de naam van een buurtschap in de gemeente Moerdijk. Volgens beoefenaars van de plaatsnaamkunde verwijst die naam vermoedelijk naar een watertje waarvan de loop associaties met een zwingelspaan opriep. Maar ze sluiten niet uit dat hij herinnert aan de vlasteelt in Zwingelspaan en omgeving. In dat geval zou de plaatsnaam misschien hierop terug te voeren zijn dat een plaatselijke kroeg zo'n spaan als (of op een) uithangbord gebruikte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden