VAN ZATERDAG 11 TOT EN MET VRIJDAG 17 APRIL 1942. DERDE JAAR, WEEK 50.

Trotskist Sneevliet gefusilleerd

In een in Amsterdam voor het Deutsche Obergericht gevoerd proces hebben zich de oprichter en voorzitter dezer illegale partij, Hendricus Sneevliet, en zeven leidende functionarissen en medewerkers, de jood Abraham Menist, Wilhelm Dolleman, Jan Schriefer, Jan Koeslag, Cornelius Hermanus Gerritsen, Jan Edel en Rein Witteveen moeten verantwoorden.

Ongeacht alle waarschuwingen hadden zij hun anti-Duitse gewroet tot februari 1942 voortgezet. Zij werden wegens overtreding van paragraaf 1 van de sabotage-verordening als saboteurs ter dood veroordeeld. Het vonnis is met de kogel voltrokken."

Aldus de tekst van een officieel communique. Het is opmerkelijk, dat dit keer de namen van de veroordeelden voluit worden genoemd. Gewoonlijk is dat in dit soort bekendmakingen van de bezetter niet het geval. Wie het Nederlandse politieke bedrijf gevolgd heeft, ziet onmiddellijk waarom die namen voluit worden genoemd en dan vooral de naam van de oprichter en voorzitter van deze illegale partij: Henk Sneevliet. Er wordt ook in Nederland hard opgetreden tegen com munisten.

Voor wie deze agitator kent, kon het niet anders, of hij moest zich sinds mei 1940 op enigerlei wijze bezighouden met verzetsactiviteiten. Zouden de Duitsers het Nederlandse politieke leven gekend hebben, ze waren waarschijnlijk al eerder bij Sneevliet aangeland. Nu werd hij slechts opgepakt nadat een radertje in zijn machine het begaf: een van zijn medewerkers werd aangegeven en bekende de illegale activiteiten.

Henk Sneevliet, in 1882 in Rotterdam geboren, begon zijn partijpolitieke activiteiten in de SDAP, de Sociaal Democratische Arbeiders Partij. Maar toen hij in 1912, inmiddels voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Spoor- en Tramwegpersoneel, in conflict kwam met de SDAP, stapte hij over naar de Sociaal Democratische Bond van David Wijnkoop, waaruit de Communistische Partij Holland voortkwam.

Zijn activiteiten brachten hem naar Nederlands-Indie, waar hij oprichter werd van wat hier de Indische Sociaal Democratische Vereniging werd genoemd en daar de PKI, de Perserikatan Komunis di India, die in 1918 ijverde voor zelfbestuur in Nederlands-Indie. Nog in datzelfde jaar werd Sneevliet na een geruchtmakend proces wegens opruiende activiteiten uit Nederlands-Indie gezet. De PKI had toen al voor het internationale communisme gekozen en zich aangesloten bij de Komintern.

Sneevliet vertrok naar China en werd daar, onder de schuilnaam Maring, vertegenwoordiger van de Komintern, en was uiteraard ten nauwste betrokken bij de Chinese Communistische Partij. Vijf jaar later nam hij zijn ontslag en keerde terug naar Nederland. Hij werd er voorzitter van het Nationaal Arbeids Secretariaat en bestuurslid van de CPH. In 1925 brak hij met de CPH, naar aanleiding van de breuk tussen Stalin en Trotski.

In 1929 was Sneevliet de oprichter van de Revolutionair Socialistische Partij, die teleurgestelde leden van de Communistische Partij Holland verenigde. Voor die partij werd hij ook in de Tweede Kamer gekozen. In 1935 fuseerde zijn partij met de Onafhankelijke Socialistische Partij. De nieuwe naam was RSAP, Revolutionair Socialistische Arbeiders Partij. Voor de communisten van de CPH had Sneevliet toen al lang afge daan. Fractievoorzitter De Visser stelde in '33 voor dat Sneevliet zich op zijn visite kaartje zou omschrijven als 'sectarischoportunist, de nunciant, stakingsbreker, be roepsruziemaker, levende on der het devies: ik kwam, ik zag en de keet begon'.

Sommigen moeten sinds mei '40 in illegale bladen die onder de naam 'Spartacus' en 'Bulletin van het Marx-LeninLuxemburgfront' de hand van Sneevliet herkend hebben. De bladen circuleerden tijdens de Februaristaking van vorig jaar met heftige oproepen tot verzet. Kenmerkend voor Sneevliets hand erin waren de heftige pleidooien voor de gedachte van het 'derde front'. Sneevliet vond dat niet alleen Duitsland en de geallieerden bestreden moesten worden, maar ook de Sowjet Unie. De CPN, de vroegere CPH, heeft geruime tijd geaarzeld, alvorens de keuze tussen Duitsland en de geallieerden gemaakt werd, waarna de partij meteen ver boden werd.

Sneevliet heeft tijdens het proces voor het Obergericht zijn eigen verdediging in het Duits gevoerd. Gezegd wordt, dat hij daarmee grote indruk heeft gemaakt, als ge volg waarvan er bij de rijks commissaris gepleit is voor gratie. Tevergeefs.

Vichy vormt nieuwe regering

Dinsdag 14 apr. 1942 - Zoals verwacht of gevreesd werd, komt er een nieuwe regering in het niet-bezette gedeelte van Frankrijk. Pierre Laval voerde de afgelopen tijd enkele besprekingen met de door Hitler ernstig berispte regerinsgleider in Vichy, maarschalk Petain. In een vandaag uitgegeven verklaring staat dat Laval samen met admiraal Darlan en Petain een nieuwe regering zal vormen op nieuwe grondslagen. Hitler meent dat Petains regering tot nu toe veel te zelfstandig opereerde en alleen het eigen welvaren op het oog had. Er dient meer samenwerking te komen met de bezetter in het noordelijke deel van Frankrijk, waartoe Laval en Darlan al eerder opgeroepen hebben.

Tegelijk met deze aankondiging is ook bekend gemaakt dat het proces in Riom voorlopig is verdaagd. Vorige week was het proces nog slechts twee weken uitgesteld. In Riom werd gezocht naar de schuldigen voor het falen van de Franse strijdkrachten in 1940. Hitler vond dit proces een typisch staaltje van denken van de Vichyregering, die Frankrijk als de kern van het land zag, terwijl het gaat om een nieuw Europa met Duitsland als kern. Waarom de Franse strijdkrachten in het voorjaar van '40 geen kans hadden is niet interessant. Als het op een proces aankomt is alleen de vraag van belang waarom Frankrijk zich niet veel eerder tot de nationaal-socialistische politiek heeft bekeerd, aldus laat een officiele Duitse zegsman in Berlijn zich horen.

5 406 werkkampen

Woensdag 15 apr. 1942 - Het Deutsche Arbeits Front laat weten dat op het ogenblik een miljoen binnen- en buitenlandse arbeiders verblijven in Duitse werkkampen. Vastgesteld is tegelijk dat er 5 406 van deze kampen zijn ingericht.

Geen band meer te krijgen

Donderdag 16 apr. 1942 - Slecht nieuws voor mensen die zitten te springen om een nieuwe fietsband. De geldigheidsduur van verlopen distributiebonnen voor nieuwe banden zal niet verlengd worden. Er zal een nieuwe aanvrage ingediend moeten worden. Dat kan deze maand niet gebeuren, want nu worden eerst de aanvragen die vorige maand zijn binnengekomen in behandeling genomen. Bovendien zullen, om fraude tegen te gaan, voortaan bonnen die voorzien zijn van een rode streep worden uitgegeven. Bonnen zonder rode streep zijn ongeldig. Bezitters daarvan dienen een nieuwe aanvrage in te dienen, maar omdat nu de aanvragen van maart in behandeling worden genomen, zullen zij nog even geduld moeten oefenen.

Drieling in Dalen

Donderdag 16 apr. 1942 - Een opmerkelijk bericht. In het gezin van de schilder J. H. Assen te Dalen is een drieling geboren. Het betreft hier drie meisjes. Moeder en kinderen maken het uitstekend.

Thuisfront wordt snel vergeten

Vrijdag 17 apr. 1942 - Tijdens een persconferentie in Den Haag heeft de bezetter bij monde van de heer Bodenbach gepoogd de huiver weg te nemen die bij sommige arbeiders bestaat tegen de tewerkstelling in Duitsland. Er is geen enkele reden voor deze angst, want de Duitse autoriteiten proberen de beste voorwaarden te scheppen.

Zo is met het (gelijkgeschakelde) vakverbond NVV een overeenkomst gesloten waardoor Nederlandse vertrouwensmannen in Duitsland gaan optreden bij problemen die Nederlandse arbeiders ondervinden. Nederlanders, zo heeft de bezetter ontdekt, zijn tegen landgenoten openhartiger.

Een ander probleem is dat van de hier achterblijvende vrouwen. Gebleken is dat nogal wat mannen het in Duitsland zo naar hun zin hebben, dat zij hun gezin geheel vergeten. Bodenbach zei 99 procent van deze klachten tot volle tevredenheid op te lossen. Hij moet daar zeer handig in zijn, want hij zei dagelijks honderden van dit soort klachten te ontvangen.

Ook is de angst ongerond dat de arbeiders onvoldoende geld zullen overhouden om naar huis te kunnen sturen. Het leven in de kampen is niet duur en bij een verdienste van 35 mark en 10 mark toeslag per week moet het mogelijk zijn 25 mark naar huis te sturen.

Bodenbach gaf toe dat tijdens de afgelopen strenge winter het leven in de kampen eentonig was en toch als minder aanlokkelijk werd ervaren dan het was afgeschilderd. Maar men moet, aldus Bodenbach, als broedervolk toch ook willen delen in de offers die het Duitse volk brengt. "Ge hebt niet alleen gelijke rechten als de Duitse arbeiders, maar ook gelijke plichten!"

Zodra er meer dan tachtig Nederlandse arbeiders in een kamp verenigd zijn, wordt onmiddellijk een bibliotheek met honderd boeken, voornamelijk lichte lectuur, ingericht. Binnenkort wordt een begin gemaakt met de verzending van schilderijen van het Hollands landschap naar de kampen, zodat de arbeiders zich er nog meer thuis zullen voelen.

Er is alle reden om in Duitsland te gaan werken, zo werd tijdens de persconferentie duidelijk. Maar hoe hoog de rantsoenen en het loon ook zijn, tengevolge van de oorlogstoestanden kan men natuurlijk niet aan alle wensen tegemoet komen.

Invasieplan in Berlijn openbaar

Vrijdag 17 apr. 1942 - In Berlijn is het Anglo-Amerikaanse invasieplan gepubliceerd, althans, voor zover dat plan uitgelekt is in de Amerikaanse en neutrale pers. Bij elkaar levert het plan een desolaat beeld op, want het is onuitvoerbaar, zoals Britse deskundigen al hebben laten weten.

Het plan begint met een invasie in west-Europa vanuit Engeland door Britse eenheden en het Amerikaanse expeditiecorps. "Daar men blijkbaar niet voldoende op de eigen militaire kracht vertrouwt, zal in Londen een onderzoek ingesteld worden naar de rol, welke de 'grote geheime legers van de bezette landen' tijdens de geallieerde aanval kunnen spelen."

Het plan moet, aldus de Duitse bronnen, snel uitgevoerd worden, want de positie waarin de Russische troepen terecht zijn gekomen is hachelijk. Hoe hachelijk blijkt uiteraard dagelijks uit het weermachtbericht. In de centrale sector van het oostelijk front viel de vijand gisteren met sterke strijdkrachten aan. 'De aanval werd afgeslagen'. Andere plaatselijke aanvallen in de centrale en noorderlijke sector bleven eveneens tevergeefs. "Bij luchtaanvallen op achterwaartse verbindingen en vliegvelden van de bolsjewisten leed de vijand aanzienlijke verliezen aan vliegtuigen en rollend materieel" . Het kan niet echt het imponerend resultaat van een oprukkend leger worden genoemd.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden