Van Wijks liefde voor de werkende mens

Het Katwijks Museum heeft het tot zijn specialisme verheven om de grote zomerexposities te wijden aan meestal onbekende, maar zeker niet onbeminde kunstenaars die de Zuid-Hollandse badplaats in de vakantie bezochten.

Omdat de meeste kunstenaars Katwijk in het begin van deze eeuw frequenteerden - toen de plaats een zelfde soort faam genoot als gelijkwaardige kunstenaarsdorpen als Laren, Volendam, Bergen of Domburg - ligt de nadruk bij dit soort presentaties altijd op het late impressionisme, al dan niet van een Hollands (of Haags) accent voorzien. De expositie rond de beelden van Charles van Wijk (1875-1917) doorbreekt deze verwachting.

Van Wijk was een zeer verdienstelijk vakman die grote liefde koesterde voor de werkende mens. Hij behoort daarom eerder tot de groep van 'arbeiderskunstenaars' als Herman Heijenbrock en Vlamingen als Constant Meunier en Constant Permeke, dan tot de verbeelders van strand- en zeegeneugten. Van Wijk koos het nuchtere realisme of naturalisme zo men wil, als zijn wijze van uitdrukken. Had hij langer geleefd dan was hij ongetwijfeld op het expressionisme overgestapt, een stijl die als het ware in zijn krachtige vormgeving besloten ligt.

Hoe krachtig en tegelijk zonder enige vorm van pathos zijn werk is, valt nog het best af te lezen aan een beeld dat vele Rotterdammers zullen kennen. Het gaat om het monument voor de chemicus en Nobelprijswinnaar J.H. van 't Hoff dat Van Wijk tussen 1912-'15 maakte. Het staat, uitgevoerd in graniet, brons en kalksteen, in een klein plantsoen op de 's Gravendijkwal, waar de in zijn tijd zo beroemde wetenschapsman dezelfde eer te beurt moest vallen als keizers en kerkvorsten lang voor hem.

Staat dat beeld bij veel passanten op deze drukke stadsweg helder op het netvlies, veel minder populair is het veel subtielere beeld dat Van Wijk van de Haagse School-schilders Jacob en Willem Maris heeft te maken en dat in Den Haag in de Carnegielaan een enigszins ondergewaardeerd bestaan leidt. Het zijn twee van de weinige beelden die Van Wijk voor de openbare ruimte heft gemaakt. De beelden in Katwijk, die uit tal van Nederlandse musea en uit particuliere collecties komen, zijn meestal veel kleiner, als ze al niet als model, plan of schets hebben gediend.

Opvallend is wel dat Van Wijk behalve een goed beeldhouwer ook een uitstekend modelleur is geweest. Zijn kleinplastiek heeft alle goede eigenschappen die aan de twee straatbeelden kunnen worden toegeschreven: ze tonen een overtuigende hang naar monumentaliteit zonder dat het menselijke aspect ondergesneeuwd raakt en ze zijn tevens hypergevoelig voor het kleine gebaar. Van Wijk moet met een heel goed oog hebben gekeken naar die talloze (Katwijkse) vissers en boeren, of hun vrouwen, die beide door de arbeid en het weer een doorploegd gezicht hebben gekregen, een gekromde rug en een uitdrukking van teleurstelling of minstens berusting. Want arbeid was in de ogen van Charles van Wijk in de eerste plaats een fysieke ervaring die diepe sporen in de ouder geworden mens naliet. Wat dat betreft was hij een goede leerling van zijn leermeester Meunier die hij tijdens een verblijf in 1896-'97 in Brussel heeft ontmoet. Deze periode is waarschijnlijk meer van vormende aard geweest dan de hele periode die hij op de Koninklijke Academie in Den Haag doorbracht, waar hij leerde modelleren bij Antoine Eugène Lacomblé. Nog voordat hij de academie bezocht, had hij van zijn vader, die bedreven was in het vak van koper- en bronsgieten al de nodige technieken opgestoken, maar op de academie zal hij vooral het denken in en het leren vormgeven van de drie dimensies zijn bijgebracht.

Dat hij in staat bleek zijn beelden van een inhoud en doorleefdheid te voorzien, moet veel meer aan zijn ontmoeting met Meunier zijn toe te schrijven. Had Van Wijk meer opdrachten voor beelden in de openbare ruimte gekregen, dan was zijn wijze van het krachtige neerzetten van vormen ongetwijfeld bekender geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden