Van wie is die Benz Phaeton?

Auto uit 1894 staat in Louwman Museum, maar Indonesische minister wil hem hebben

De allereerste auto die in Indonesië rondreed was een Benz Phaeton uit 1894, die toebehoorde aan de sultan van Solo. De koetsachtige wagen staat nu in het Louwman Museum in Den Haag, maar de Indonesische minister van sport wil hem heel graag terug.

Minister Roy Suryo stelt dat "de auto niet op een wettige manier is verkregen", maar directeur Ronald Kooyman van het Louwman Museum noemt dat 'verdachtmakerij'. Kooyman: "Het lijkt of wij niet te goeder trouw hebben gehandeld en dat is natuurlijk niet waar."

Volgens minister Suryo is het rijtuig in 1924 vanuit toen nog Nederlands-Indië verscheept naar Nederland voor een tentoonstelling van de Rai, de branchevereniging van de Rijwiel en Automobiel Industrie. Daarna zou de auto voor een reparatie naar Duitsland gaan. "Er is een foto dat de Benz Phaeton in de haven van Semarang op Midden-Java staat. Daarna is er niets meer van vernomen. In de jaren daarna was het hier onophoudelijk oorlog, tot Nederland het land verliet", vertelt Suryo via de telefoon vanuit Indonesië.

"Deze auto is van groot belang voor de geschiedenis van de auto in Indonesië. De auto was speciaal ontworpen voor de sultan van Solo, de eerste Indonesiër die een auto had. Hij heeft er destijds een jaar op moeten wachten", aldus Suryo. De minister is zelf een fervent verzamelaar van oldtimers en erelid van de autoclub PPMKI, de Indonesische tegenhanger van de ANWB.

De Benz Phaeton zou in 1972 zijn verkocht door de Koninklijke Nederlandsche Automobiel Club Knac aan het Louwman Museum. "Vermoedelijk is het de auto die in 1924 op de Rai heeft gestaan", zegt museumdirecteur Kooyman. "We kunnen het niet hard maken, maar vermoeden het wel. Wij denken ook dat de auto uit Indonesië komt, maar we kunnen het niet aantonen."

"Ik ben ervan overtuigd dat de Benz Phaeton nooit is verkocht", zegt minister Suryo. "De auto is alleen naar Nederland gegaan om tentoongesteld te worden, maar is nooit teruggekomen. Onlangs ben ik op bezoek geweest bij de familie van de sultan van Solo en die zegt ook dat als de Benz is verhandeld, dat niet wettig is geweest."

"Als je iets beweert moet je het ook aantonen", vindt museumdirecteur Kooyman. "Ik kan aantonen dat de auto in onze collectie hoort. De auto staat op naam, zelfs met kenteken. Maar ik heb geen zin om die stukken aan derden te laten zien. Wij hebben hem overgenomen van de Knac. Zij konden destijds aantonen dat ze de rechtmatige eigenaar waren en wij hebben die stukken overgenomen. Maar wat er tussen 1924 en de overname door ons met de auto is gebeurd weet ik niet."

De Knac kan geen opheldering geven. "We hebben nauwelijks archiefstukken meer, die zijn bij ons in de loop der tijd verloren gegaan", zegt directeur Staal van de Knac. "Ik kan niet zeggen of we wel of niet de rechtmatige eigenaar zijn geweest en of we de auto wel of niet verkocht hebben, want er is niets", aldus Staal. "In het archief mist heel 1972."

Het is moeilijk te achterhalen wat er na 1924 met de auto is gebeurd. De Rai zegt niet te weten of de Benz Phaeton in 1924 daadwerkelijk op de tentoonstelling heeft gestaan. "Er is misschien een foto, maar dan moeten we heel goed zoeken," aldus een woordvoerder.

"Het enige dat wij nog hebben zijn de uitgaven van ons lijfblad De auto", zegt directeur Staal van de Knac. "In het verslag van de AutoRai van 1924 staat de Benz Phaeton niet beschreven. Ik heb ook nog gekeken bij de beschrijving van de stands van de automerken en de autoclubs, maar ik kon helaas niets vinden." Ook de ANWB zegt in het archief niets te hebben over deze auto.

Minister Suryo reageert teleurgesteld. "Het is jammer dat een museum met zo'n goede naam een auto in de collectie heeft die het niet wettig heeft verkregen. We blijven proberen om de auto hier terug in Indonesië te krijgen", aldus Suryo. "Meneer Evert Louwman zal als de auto terugkomt herinnerd worden als iemand met een groot hart omdat hij het belang van deze auto voor Indonesië begrijpt."

Directeur Kooyman vindt dat de minister probeert in te spelen op het sentiment. "Elke auto uit die tijd die hier staat behoorde toe aan een belangrijk persoon. Als je toen een auto had, dan was je iemand. Voor mij is dat geen argument", zegt Kooyman. "De auto is een belangrijk stuk in onze collectie dat we niet willen afstoten of uitlenen. Volgens de richtlijnen voor musea mag dat ook niet zomaar. Wat mij betreft gaat deze auto niet terug naar Indonesië."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden