Van Vlijmen verrast met spannend pianoconcert

AMSTERDAM - Met een formidabel programma zette vrijdagavond de Première-serie van het Concertgebouworkest in; de uitvoering gold tevens als eerste van drie concerten in een zogeheten mini-festival, ter ere van Pierre Boulez.

De Franse componist-dirigent viert dit jaar zijn zevende kruisje wereldwijd met concerten aan hem gewijd, met muziek van hem en van verwante componisten. Het lag voor de hand artistiek profijt te halen uit zijn langdurig verblijf in Nederland vanwege de muzikale leiding over de opera-produktie 'Moses und Aron' van Schönberg, waarin het Concertgebouworkest het instrumentale deel draagt.

Het tweede concert in de mini-serie betreft dan ook deze opera (ook in een andere concertserie koppelt het orkest voor het eerst zijn publiek aan een operavoorstelling), terwijl het derde concert (27 oktober) door Pierre Boulez wordt gedirigeerd; Jessye Norman zal dan als solist optreden.

Boulez liet het leiden op de eerste avond over aan David Robertson, zijn jonge Amerikaanse opvolger bij het Ensemble Intercontemporain; dat ensemble richtte hij in 1976 in Parijs op. Vanaf de laatste rij publieksstoelen op het linkerpodium blikte Boulez de Concertgebouwzaal in, zag en hoorde op het podium beneden zich zijn Ensemble Intercontemporain vóór de pauze en het Concertgebouworkest er ná, en klapte dat het goed was.

Het was ook goed, formidabel zelfs, zoals het Parijse avant-garde-ensemble musiceerde in de wereldpremière 'Boyl' van de Noorse componist Rolf Wallin en in 'Domaines' van Boulez zelve. En het was verrassend om in dit internationale componistengezelschap (er zou ook een 'Partita' van Elliott Carter volgen) een nog vrij nieuw pianoconcert van Jan van Vlijmen te beluisteren, en daarbij het gevoel te krijgen: interessant van opbouw en inhoud, spannend door zijn sonoriteiten, kleurrijk in het wisselspel tussen piano en een orkest met een hap er uit.

Ongewoon

Voor het Concertgebouworkest was dit pianoconcert nieuw en bovendien ongewoon, want de violen en altviolen, het klankhart van elk orkest en zeker van dit, werden door de componist geweerd van het podium. Links van de dirigent gaapte een gat, opgevuld door de vleugel, met Pierre-Laurent Aimard aan de toetsen. Een pianoconcert zonder linkerarm, doorgaans de expressieve zijde van de dirigent en in de klank de drager en zanger van grote emoties.

Maar de vier fluiten die het spel mochten openen, leidden met fluweelzachte klank een baaierd aan emotioneel heftige uitingen in, waarbij de celli in hoge fluittonen samenspraken hielden met plinkelende bekkentjes in het slagwerk, de koperblazers in pulserende bewegingen met de piano een levendig gevecht aangingen, de houtblazers in vloeiende bewegingen stonden mooi te wezen. Je miste de strijkers gewoonweg niet.

Dat was het eerste van de drie aaneengeschakelde delen. Het rustiger en compacte tweede liep over in een heterogener opgezet derde deel, waarin de pianist aanvankelijk toeluisterde; waarna hij in een enorme cadens een betoog hield waarin de pianoliteratuur van Beethoven tot Rachmaninov natrilde. Daar kon je alleen maar stil van worden, van die samengebalde traditie. Dat deed het concert ook: in een subliem verwerkingsspel liepen de klanken steeds ijler weg.

Ondanks het laaiend magma waaruit Carter zijn 'Partita' opbouwde en dat het Concertgebouworkest onder de enthousiasmerende leiding van Robertson zinderend tot klinken bracht, ondanks de aandacht trekkende wereldpremière van Wallin (binnen een driedeligheid verfijnde spinsels van een strijksextet contra blokken blazers en slagwerkers; enig nadeel was de voorspelbare uitkomst van de opzet) en ondanks het muzi-theatrale 'Domaines' van Boulez voor zes groepen van één tot zes spelers en solo-klarinet (André Trouttet in een wandelrol tussen die groepen), bleek Van Vlijmens pianoconcert na afloop geëtst en gekoesterd in het geheugen opgeslagen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden